Sveti Stefan Kilisesi

Tarihi Yapı Dini Yapı

Fatih · Balat · İstanbul

Balat ile Fener arasında, Haliç kıyısındaki bahçesinde duran Bulgar Ortodoks kilisesi. Gövdesi Viyana'da dökülüp gemiyle getirilen ve yerinde cıvatayla birleştirilen dökme demir panellerden kurulmuştur.

Devamını oku

Sveti Stefan Kilisesi ziyaret bilgileri

Ziyaret saatleri: 09:00 – 17:00; Şu an kapalı
Ziyaret süresi: 20–30 dk

Sveti Stefan Kilisesi'ne genel bakış

Kilisenin hikâyesi bir mimarlık merakından değil, bir kimlik mücadelesinden doğdu. On dokuzuncu yüzyılda Osmanlı Bulgarları Rum Milleti'nin parçası sayılıyor, kendi dillerinde ayrı bir kilise örgütü istiyordu. Devlet adamı Stefan Bogoridi 1849'da Haliç kıyısındaki konağını bu amaçla bağışladı; yapı ahşap bir kiliseye çevrildi ve Bulgar ulusal uyanışının merkezlerinden biri oldu. Bulgar Eksarhlığı'nı kuran 1870 tarihli ferman da ilk olarak burada okundu.

Bugünkü yapı bu ahşap kilisenin yerine kondu. Zemin Haliç'in alüvyonu olduğu için ağır bir kâgir bina taşınamıyordu; mimar Hovsep Aznavur, tümüyle sökülüp takılabilen dökme demir panellerden bir gövde önerdi. Parçalar açılan uluslararası bir yarışmayı kazanan Viyanalı R. Ph. Waagner firmasında 1893 ile 1896 arasında döküldü, gemiyle İstanbul'a getirildi ve yerinde cıvata, somun ve perçinle birleştirildi. Kilise 8 Eylül 1898'de ibadete açıldı.

Yapı uzun yıllar bakımsız kaldı, demir yüzeyler paslandı. 2011'de başlayan ve Bulgar ile Türk tarafının birlikte yürüttüğü kapsamlı restorasyon yedi yıl sürdü; kilise 8 Ocak 2018'de, açılışının yüz yirminci yılında iki ülkenin yöneticilerinin katıldığı bir törenle yeniden açıldı.

Sveti Stefan Kilisesi'nde ne görülür

Önce dışarıdan dolaşın. Gövde yaklaşık beş yüz ton dökme demirdir ve yüzey uzaktan taş gibi görünür; yaklaşınca cıvata başları, döküm dikişleri ve kalıptan çıkma akant yaprakları, çelenkler, rozetler ortaya çıkar. Üslup eklektiktir: neo-barok gövdeye neo-gotik pencereler ve Bizans kubbeleri eklenmiştir. Narteksin üzerinde kırk metre yüksekliğinde bir çan kulesi yükselir; kulede Rusya'nın Yaroslavl kentinde dökülmüş altı çan asılıdır.

İçerisi haç planlı, üç nefli bir bazilikadır ve sunak Haliç'e dönüktür. Asıl gösteri altın yaldızlı ikonostasistir; sıra sıra ikonanın dizildiği bu duvar, mavi tonozlar ve kristal avizelerle birlikte içeriyi dışarıdan beklenmeyecek kadar zengin gösterir. Nefi bölen dökme demir ajur bölmeler de aynı Viyana atölyesinin işidir.

Bahçede Bulgar kilise önderlerinin mermer lahitleri durur; bunların en tanınmışı, Eksarhlık mücadelesinin öncülerinden Ilarion Makariopolski'dir.

Yaygın bir yanlışı da düzeltmek gerekir: Sveti Stefan dünyanın tek demir kilisesi değildir. On dokuzuncu yüzyılda prefabrik demir kilise üretimi yaygın bir işti; doğrusu, bu yapının bugüne ayakta kalabilmiş az sayıdaki örnekten biri olduğudur.

Sveti Stefan Kilisesi'ne ne zaman gitmeli?

Kilise haftanın yedi günü açıktır, girişi ücretsizdir ve bilet yoktur; içeride bağış kutusu bulunur. Pazar günleri ayin yapıldığı için ziyaret kontrollüdür, dinî bayramlarda saatler değişebilir.

Bahçe açık ve gölgesizdir, yaz öğlelerinde sıcak olur. Beyaz gövde öğleden sonra güneşi alır ve altın yaldızlı kule uçları en iyi o saatte görünür. Kilise Balat gezisinin doğal başlangıcı ya da bitişidir; kıyı parkı boyunca yürünerek Fener'e geçilir.

Sveti Stefan Kilisesi'ne ulaşım

En pratik yol T5 tramvay hattıdır: Eminönü ile Alibeyköy arasında işleyen hattın Fener ve Balat durakları kiliseye birkaç dakika yürüme mesafesindedir. Haliç boyunca giden otobüsler de sahil yolunda durur; Eminönü'nden Haliç vapuruyla gelinip Fener iskelesinden yürünebilir.

Kilise ibadete açık bir yapıdır, içeride sessiz olunur ve ayin sırasında sunak bölümüne girilmez. Omuzları ve dizleri örten kıyafet uygundur. Bahçe kapısı gün boyu açıktır, yapının çevresini dolaşmak serbesttir.

Sveti Stefan Kilisesi nerede?

Sveti Stefan Kilisesi, Haliç'in güney kıyısında, Balat ile Fener meydanları arasındaki kıyı şeridinde durur. Bahçesi doğrudan sahil yoluna ve kıyı parkına bakar; sunağı suya dönüktür. Fener Rum Patrikhanesi ile Fener Rum Lisesi birkaç dakika güneydoğudadır, Eyüpsultan kuzeybatıda kalır.

Haritalar'da aç

Sveti Stefan Kilisesi hakkında sıkça sorulan sorular

Sveti Stefan Kilisesi gezisi ne kadar sürer?

Ziyaret genellikle 20–30 dakika sürer.

Sveti Stefan Kilisesi'ni gezmek ücretli mi?

Hayır, giriş ücretsizdir ve bilet yoktur; içeride bağış kutusu bulunur. Kilise haftanın yedi günü ziyarete açıktır ve saatleri genellikle 09.00 ile 17.00 arasındadır. Pazar günleri ayin yapıldığı için ziyaret kontrollüdür.

Kilise gerçekten demirden mi yapıldı?

Evet, taşıyıcı gövdesi de cephesi de dökme demirdir. Parçalar Viyana'daki R. Ph. Waagner fabrikasında döküldü, gemiyle İstanbul'a taşındı ve yerinde cıvata, somun ve perçinle birleştirildi. Toplam ağırlığı yaklaşık beş yüz tondur.

Neden taş yerine demir kullanılmış?

Zemin yüzünden. Kilise Haliç'in alüvyonlu kıyısında duruyor ve burası ağır bir kâgir yapıyı taşıyacak sağlamlıkta değildi. Mimar Hovsep Aznavur bunun üzerine, fabrikada dökülüp yerinde monte edilebilen hafif bir demir gövde tasarladı.

Dünyadaki tek demir kilise mi?

Hayır, bu yaygın bir yanlış. On dokuzuncu yüzyılda prefabrik demir kilise üretimi yaygındı; İngilizler uzak kolonilere portatif demir kiliseler gönderiyordu, Gustave Eiffel'in tasarladıkları Filipinler'e kadar ulaştı. Sveti Stefan, bugüne ayakta kalabilmiş az sayıdaki örnekten biridir.

Yakınında başka ne gezilir?

Fener Rum Patrikhanesi ile kırmızı tuğlalı Fener Rum Lisesi birkaç dakika güneydoğudadır. Balat'ın renkli evleri, antikacıları ve kahveleri kilisenin hemen arkasındaki yokuşlarda başlar. Kıyı boyunca kuzeye yürünürse Eyüpsultan, güneye gidilirse Ayvansaray ve kara surlarının Haliç ucu vardır.