Nuruosmaniye Camii

Tarihi Yapı Dini Yapı

Fatih · İstanbul

Kapalıçarşı'nın Nuruosmaniye Kapısı'nın karşısında duran, Osmanlı barok üslubunun ilk büyük örneği sayılan selatin camii. Yarım daire biçimli avlusu ve beş sıra hâlinde dizilen pencereleriyle klasik cami şemasından ayrılır.

Devamını oku

Nuruosmaniye Camii ziyaret bilgileri

Ziyaret süresi: 20–30 dk

Nuruosmaniye Camii'ne genel bakış

İnşaat 1748'de I. Mahmud'un emriyle başladı, padişah külliye bitmeden ölünce kardeşi III. Osman döneminde, 1755'te tamamlandı. Ad da ondan kalmadır: Nûr-ı Osmânî, "Osmanlı'nın nuru".

Yapı, Osmanlı mimarisinde bir kopuşun işaretidir. On sekizinci yüzyılda Avrupa'dan gelen barok üslup burada ilk kez bütün bir selatin camiini biçimlendirdi; kemerler yuvarlandı, saçaklar kıvrıldı, sütun başlıkları vazo ve volüt biçimlerine döndü. Klasik geleneği sürdüren tek öge yazı oldu. Kaynaklar yapının mimarı konusunda hemfikir değildir: bir bölümü tasarımı Rum kalfa Simeon'a verir, bir bölümü baş mimar olarak Mustafa Ağa'yı anar.

Külliye camiyle sınırlı değildir. Aynı avlunun içinde medrese, imaret, kütüphane, türbe, muvakkithane, sebil ve çeşme yer alır; doğu yanında padişahın at üstünde çıkabildiği rampalı hünkâr kasrı durur. Türbede III. Osman'ın annesi Şehsuvar Valide Sultan yatar; camiyi başlatan I. Mahmud ile adını veren III. Osman'ın ikisi de burada değil, Yeni Cami avlusundaki Turhan Valide Sultan Türbesi'ndedir.

Nuruosmaniye Camii'nde ne görülür

Avlu tek başına gezmeye değer. Osmanlı camilerinde avlu her zaman dikdörtgendir; burada revaklar yarım daire çizerek camiyi kucaklar ve Türk mimarisinde başka örneği yoktur. Ortada şadırvan da yoktur, abdest muslukları dış avluda yan duvarlara alınmıştır.

Harim kare planlıdır ve tek bir kubbeyle örtülür; çapı yaklaşık 25,5 metredir ve yarım kubbelerle desteklenmez, ağırlığı dört büyük kemere biner. Asıl etkiyi ışık kurar: duvarlar beş sıra hâlinde toplam 174 pencereyle delinmiştir, kubbe eteğinde de bir pencere dizisi dolanır. İçerisi bu yüzden klasik camilerin loşluğundan çok aydınlık bir salona benzer.

Ayrıntılara bakın. Minberin oymaları katalogdaki en taşkın barok işçiliktir; mihrap kavsarasında mukarnas yerine frizler vardır; kubbe kemerlerinin duvarla birleştiği yerde kuşak hâlinde Fetih Sûresi, kubbenin ortasında Nûr Sûresi'nden bir ayet dolanır. Avlu kapısının üstündeki taşa oyulmuş ışınsal güneş motifi de Osmanlı cami cephelerinde alışılmadık bir öğedir.

Kütüphane külliyenin kuzeydoğusundadır ve barok tasarımın Türkiye'deki en özgün örneklerinden sayılır; koleksiyonu beş binin üzerinde yazma ve basma eser barındırır. Külliye 2016'da Türkiye'nin UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne alınmıştır; bu, listeye aday gösterilmek demektir, kesin tescil değildir.

Nuruosmaniye Camii'ne ne zaman gitmeli?

Cami ibadete açıktır, girişi ücretsizdir ve bilet yoktur. Ziyaret namaz vakitlerinin dışında yapılır; cuma öğle namazında cami dolar, o saatte harime girilmez.

İç mekânın aydınlığı yapının asıl meselesi olduğu için gündüz saatleri en iyisidir; öğleden sonra güneş güney pencerelerinden girer. Kapalıçarşı'yla birlikte gezilecekse çarşının kapalı olduğu pazar günleri cami sakin kalır.

Nuruosmaniye Camii'ne ulaşım

T1 tramvayının Çemberlitaş durağı camiye yaklaşık üç dakika yürüme mesafesindedir; Sultanahmet'ten yürüyüş on dakika sürer. M2 metrosuyla gelenler Vezneciler'de iner ve Beyazıt üzerinden yirmi dakika yürür. Kapalıçarşı'nın içinden gelinirse Kalpakçılar Caddesi doğrudan Nuruosmaniye Kapısı'na çıkar, cami kapının tam karşısındadır.

Avluya birkaç basamakla çıkılır, cami bir teras üzerindedir. İbadete açık olduğu için girişte ayakkabılar çıkarılır, kadınlar başlarını örter, kısa şort ve kolsuz üst uygun değildir; girişte örtü bulunur. Namaz sırasında harime girilmez, fotoğraf çekerken cemaat kadraja alınmaz.

Nuruosmaniye Camii nerede?

Nuruosmaniye Camii, tarihi yarımadanın sırtında, Çemberlitaş ile Kapalıçarşı arasındaki yamaçta durur. Avlusunun batı kapısı doğrudan çarşının Nuruosmaniye Kapısı'na bakar; güneyinde Çemberlitaş Sütunu ile tramvay durağı, kuzeyinde Cağaloğlu vardır. Arazi kuzeye doğru eğimlidir, cami bir teras üzerine oturur.

Haritalar'da aç

Nuruosmaniye Camii hakkında sıkça sorulan sorular

Nuruosmaniye Camii gezisi ne kadar sürer?

Ziyaret genellikle 20–30 dakika sürer.

Nuruosmaniye Camii'ni gezmek ücretli mi?

Hayır, giriş ücretsizdir ve bilet yoktur. Yapı müze değil, ibadete açık bir camidir; ziyaret namaz vakitlerinin dışında yapılır. Kapalıçarşı'nın Nuruosmaniye Kapısı'nın tam karşısında olduğu için çarşı gezisiyle birlikte kolayca görülebilir.

Nuruosmaniye neden barok bir cami sayılıyor?

Çünkü klasik Osmanlı şemasını neredeyse tümüyle terk eder. Kemerler yuvarlanmış, saçaklar kıvrılmış, sütun başlıkları vazo ve volüt biçimini almış, mukarnas yerini frizlere bırakmıştır. On sekizinci yüzyılda Avrupa'dan gelen barok üslubun bütün bir selatin camiini biçimlendirdiği ilk örnek budur.

Avlusunun özelliği ne?

Biçimi. Osmanlı camilerinde avlu dikdörtgendir; Nuruosmaniye'de revaklar yarım daire çizer ve camiyi kavrar. Türk mimarisinde bunun başka bir örneği yoktur. Avluda şadırvan da bulunmaz, abdest muslukları dış avluya, caminin yan duvarlarına alınmıştır.

Camiyi kim yaptırdı, kim gömülü?

İnşaatı 1748'de I. Mahmud başlattı, 1755'te kardeşi III. Osman tamamlattı ve cami adını ondan aldı. Külliyedeki türbede III. Osman'ın annesi Şehsuvar Valide Sultan yatar. İki padişahın ikisi de burada değil, Yeni Cami avlusundaki Turhan Valide Sultan Türbesi'nde gömülüdür.

Yakınında başka ne gezilir?

Kapalıçarşı caminin batı kapısına bitişiktir. Güneyde Çemberlitaş Sütunu ile Gazi Atik Ali Paşa Camii, birkaç dakika ötede Çemberlitaş Hamamı vardır. Tramvay hattı boyunca batıya gidilirse Beyazıt Meydanı, doğuya gidilirse Sultanahmet Meydanı ile Ayasofya on dakika içindedir.