Çemberlitaş

Tarihi Yapı

Fatih · İstanbul

Divanyolu'nun üstünde duran, Konstantinopolis'in 330'daki başkent töreni için dikilmiş porfir sütun. Yangınlardan kararan gövdesini demir çemberler kuşatır; kentte ayakta kalan en eski Konstantin dönemi anıtıdır ve sokaktan serbestçe görülür.

Devamını oku

Çemberlitaş ziyaret bilgileri

Ziyaret süresi: 5–10 dk
Engelli erişimi: Var; Engelli erişimi

Çemberlitaş

Var

Sütun açık sokakta durur; kapı, turnike ya da basamak yoktur, tramvay durağından anıta kadar düz taş döşeme üzerinde ilerlenir. Kaide alçak bir korkulukla çevrilidir; yanına kadar gidilir, içine girilmez.

Çemberlitaş'a genel bakış

Sütun, Büyük Konstantin'in Konstantinopolis'i başkent ilan ettiği törenin anıtıdır. Gövde yaklaşık 328'de tamamlandı, ithaf 11 Mayıs 330'da hem Hristiyan hem pagan ayinlerinin karıştığı bir törenle yapıldı. Yeri rastgele değildi: kentin ana caddesi Mese'nin üstünde, oval Konstantin Forumu'nun tam ortasıydı. Sütun, İstanbul'da ayakta kalan en eski Konstantin dönemi anıtıdır.

Gövde Mısır porfirinden yontulmuş dev tamburların üst üste konmasıyla kuruldu; kaç tamburdan oluştuğu bugün bile tartışmalıdır, kaynaklar yedi ile on bir arasında değişir. Tamburların eklerini gizleyen bronz defne çelenkleri 1204'teki Haçlı yağmasında söküldü. Anıt dikildiğinde heykeliyle birlikte elli metreye yakındı; bugün tepesi zeminden 34,8 metre yukarıdadır ve özgün platformu bugünkü sokağın yaklaşık iki buçuk metre altında kalmıştır.

Çemberlitaş'ta ne görülür

Tepede, ışınlı taç takan, bir elinde mızrak bir elinde küre tutan bronz bir Konstantin heykeli vardı; ikonografi doğrudan güneş tanrısı Helios'a gönderme yapıyordu ve kürenin içinde Gerçek Haç'tan bir parça bulunduğu söylenirdi. Heykel on ikinci yüzyılın başında bir fırtınada, üstteki üç tamburla birlikte devrildi. Yerine bir haç ile onarımı anlatan bir yazıt kondu; hangi imparatorun onarttığı kaynaklarda ayrışır. Haç 1453'ten sonra indirildi ve sütunun tepesi o günden beri boştur.

Bugün gözle görülen şey gövdenin kendisidir: koyu, is tutmuş porfir yüzey ve onu boğum boğum saran demir çemberler. Anıtın Türkçe adı bu çemberlerden, "Yanık Sütun" adı ise çevresini yüzyıllar boyunca kavuran yangınlardan gelir; 1779'daki büyük yangın hem mahalleyi yok etmiş hem taşı karartmıştır. Gövdeyi taşıyan kâgir kaide de Osmanlı onarımlarında eklendi. Sütunun altındaki bölmeye Roma'nın palladionunun, Mecdelli Meryem'in merhem kabının ve mucize sepetlerinin gömüldüğü anlatılır; bunlar ortaçağ söylenceleridir, kazıyla doğrulanmış değildir.

Çemberlitaş'a ne zaman gitmeli?

Anıtın kapısı, gişesi ve kapanış saati yoktur; caddeden her saat görülür. Sabah erken saatlerde Divanyolu tenhadır, akşam aydınlatması ise gövdedeki çember sıralarını belirginleştirir.

Sütun dar bir cadde boşluğunda yükseldiği için tamamını tek karede görmek zordur; birkaç adım geriye gitmek gerekir. Görmek beş on dakika sürer, bu yüzden Çemberlitaş tek başına bir program değil, Kapalıçarşı ile Sultanahmet arasındaki yürüyüşün durağıdır. Son kapsamlı restorasyonu 2010'da bitti, iskele o tarihten beri yoktur.

Çemberlitaş'a ulaşım

T1 tramvayının Çemberlitaş durağı sütunun tam yanındadır, inince anıt karşınızdadır. Sultanahmet Meydanı'ndan Divanyolu boyunca yürüyüş yedi sekiz dakika, Beyazıt Meydanı'ndan on dakikadır; M2 metrosuyla gelenler Vezneciler'de iner. Kapalıçarşı'nın Nuruosmaniye Kapısı birkaç dakika kuzeydedir.

Görmek ücretsizdir, bilet ya da rezervasyon gerekmez; anıtın çevresi korkulukla çevrilidir, yaklaşılır ama dokunulmaz. Aynı köşedeki Çemberlitaş Hamamı ayrı bir işletmedir ve ücretlidir, sütunla ilgisi yalnızca adaştır.

Çemberlitaş nerede?

Çemberlitaş, tarihi yarımadanın ikinci tepesinin üstünde, Divanyolu'nun Sultanahmet ile Beyazıt arasındaki bölümünde durur. Kuzeyinde Nuruosmaniye Camii ile Kapalıçarşı, güneyinde Gazi Atik Ali Paşa Camii ve Çemberlitaş Hamamı vardır. Sütun, Bizans'ın ana caddesi Mese'nin üstündeki oval Konstantin Forumu'nun ortasındaydı.

Haritalar'da aç

Çemberlitaş hakkında sıkça sorulan sorular

Çemberlitaş gezisi ne kadar sürer?

Ziyaret genellikle 5–10 dakika sürer.

Çemberlitaş engelli erişimine uygun mu?

Evet, engelli erişimi var. Sütun açık sokakta durur; kapı, turnike ya da basamak yoktur, tramvay durağından anıta kadar düz taş döşeme üzerinde ilerlenir. Kaide alçak bir korkulukla çevrilidir; yanına kadar gidilir, içine girilmez.

Çemberlitaş'ı görmek ücretli mi?

Hayır. Sütun cadde üstünde, açık havada duran serbest bir anıttır; bileti, turnikesi ve kapanış saati yoktur, gece gündüz görülür. Çevresi alçak bir korkulukla çevrilidir, yanına kadar gidilir. Aynı adı taşıyan Çemberlitaş Hamamı ise ayrı bir işletmedir ve ücretlidir.

Çemberlitaş adı nereden geliyor?

Gövdeyi boğum boğum saran demir çemberlerden. Yangınlar ve depremlerle çatlayan tamburlar Osmanlı onarımlarında demir kuşaklarla bir arada tutuldu, halk da taşı bu çemberlerle andı; ad sonradan çevredeki semte de geçti. Kaynaklar çemberlerin hangi onarımda eklendiğinde ayrışır.

Sütun neden yanık görünüyor?

Çevresindeki mahalle yüzyıllar boyunca defalarca yandı; 1779'daki büyük yangın hem mahalleyi yok etti hem porfir yüzeyi isle karattı. Anıtın "Yanık Sütun" adı buradan gelir. Taşın özgün rengi koyu kırmızıya çalan Mısır porfiridir, bugünkü kararmış yüzey o rengi büyük ölçüde örter.

Sütunun tepesinde ne vardı?

Işınlı taç takan, mızrak ve küre tutan bronz bir Konstantin heykeli; görünümü güneş tanrısı Helios'a gönderme yapıyordu. Heykel on ikinci yüzyıl başında bir fırtınada üstteki üç tamburla birlikte devrildi, yerine bir haç kondu. Haç 1453'ten sonra indirildi; tepe o günden beri boştur.

Çemberlitaş'ın çevresinde ne var?

Kuzeyinde Nuruosmaniye Camii ve Kapalıçarşı'nın Nuruosmaniye Kapısı, güneyinde Gazi Atik Ali Paşa Camii ile 1584 tarihli Çemberlitaş Hamamı vardır. Divanyolu doğuya doğru yürünürse Sultanahmet Meydanı'na, batıya doğru Beyazıt Meydanı ile Kapalıçarşı'nın Beyazıt Kapısı'na çıkar; ikisi de on dakika içindedir.