Zeyrek Camii

UNESCO Dünya Mirası

Tarihi Yapı Dini Yapı

Fatih · İstanbul

Fatih'te Haliç'e bakan dik yamaçta duran, on ikinci yüzyılda Pantokrator Manastırı olarak yapılmış Bizans yapısı. Yan yana birleşen üç kiliseden oluşur ve Ayasofya'dan sonra İstanbul'da ayakta kalan en büyük Bizans dinî yapısıdır.

Devamını oku

Zeyrek Camii ziyaret bilgileri

Ziyaret süresi: 20–30 dk

Zeyrek Camii'ne genel bakış

Bugünkü cami, on ikinci yüzyıl Konstantinopolis'inin en büyük manastır kompleksinden kalan kilisedir. İmparatoriçe Macaristanlı Eirene 1118 ile 1124 arasında Hristos Pantokrator, yani "her şeye kadir Mesih" adına bir kilise yaptırdı; mimarı Nikephoros'tur. Eirene 1134'te ölünce eşi II. Ioannes Komnenos kuzeye Meryem Ana adına ikinci bir kilise ekledi, en geç 1136'da da aralarına Başmelek Mikail'e adanmış bir mezar şapeli koydurarak üç yapıyı tek gövdede birleştirdi.

Ortadaki şapel zamanla Komnenos ve Palaiologos hanedanlarının mozolesi oldu; kaynaklar burada II. Ioannes ile Eirene'nin, oğulları I. Manuel ile eşi Bertha'nın, sonraki yüzyıllarda II. Manuel ile VIII. Ioannes'in gömüldüğünü söyler. Manastır yalnızca ibadet yeri de değildi: 1136 tarihli vakfiyesine göre seksen kadar keşişin yanında kütüphane, huzurevi ve beş koğuşlu bir hastane işletiyordu.

Dördüncü Haçlı Seferi'nden sonra kompleks Venedikli din adamlarının eline geçti, 1261'de yeniden Ortodoks keşişlere döndü. Fetihten sonra keşiş hücreleri İstanbul'daki ilk Osmanlı medresesine dönüştü; cami adını ilk müderrislerinden Molla Zeyrek'ten alır. 1470'te Fatih Külliyesi tamamlanınca öğrenciler oraya taşındı.

Zeyrek Camii'nde ne görülür

Dışarıdan bakınca üç ayrı gövdenin birbirine yapıştığı hemen anlaşılır. Güney kilise en büyüğüdür ve iki kubbe taşır: biri ana mekânın, biri narteksteki kadınlar galerisinin üzerinde. Ortadaki mezar şapeli beşik tonozlarla örtülüdür ve iki kubbesi vardır, kuzey kilisenin ise tek kubbesi bulunur. Apsisler o güne kadarki alışılmış beş kenar yerine yedi kenarlıdır, saçak boyunca köpek dişi frizi dolanır.

Duvar örgüsüne yaklaşın. Yapı, orta dönem Bizans mimarisine özgü gömme tuğla tekniğiyle örülmüştür: tuğla sıralarının bir kısmı duvar yüzünün gerisine çekilir ve harç tabakaları tuğlanınkinin yaklaşık üç katı kalınlıkta kalır. Sonuç, uzaktan bakıldığında kırmızı ile açık gri arasında gidip gelen çizgili bir yüzeydir.

İçeride özgün bezemenin neredeyse tamamı kaybolmuştur; sunak bölgesinde birkaç mermer parça durur. Güney kilisenin insan ve hayvan figürlü opus sectile zemini yerindedir ama bugün modern bir halının altındadır, bulunan renkli cam parçaları da pencerelerin bir zamanlar azizli vitraylarla kaplı olduğunu gösterir. Cami, çevresindeki ahşap Zeyrek evleriyle birlikte 1985'te ilan edilen İstanbul'un Tarihî Alanları dünya mirasının dört bileşeninden biridir.

Zeyrek Camii'ne ne zaman gitmeli?

Camiye giriş ücretsizdir ve bilet gerekmez. Yapı yıllarca bakımsız kaldı, 2009'da başlayan ve dokuz yıl süren büyük restorasyondan sonra 2019'da yeniden açıldı; bugün yalnızca güney kilise cami olarak kullanılır.

Harim namaz vakitleri dışında çoğu zaman kilitli olduğu için ziyareti bir vakte denk getirin; cuma öğle namazında cami dolar. Yokuş dik olduğundan sıcak yaz öğlelerinden kaçının, ilkbahar ile sonbahar en iyisidir.

Zeyrek Camii'ne ulaşım

En yakın raylı bağlantı M2 metrosunun Haliç istasyonu ile T5 tramvayının Küçükpazar durağıdır; ikisi de Unkapanı'ndadır ve camiye yokuş yukarı on dakika yürünür. M2'nin Vezneciler istasyonundan yürüyüş on beş dakikadır. Atatürk Bulvarı'ndan geçen otobüsler Unkapanı'nda durur.

Sokaklar dik ve arnavut kaldırımlıdır, rahat ayakkabı gerekir. Cami ibadete açık olduğundan girişte ayakkabılar çıkarılır, kadınlar başlarını örter, kısa şort ve kolsuz üst uygun değildir. Namaz sırasında harime girilmez.

Zeyrek Camii nerede?

Zeyrek Camii, tarihi yarımadanın kuzey yamacında, Haliç'e dik inen sokakların arasında durur. Güneyinden Atatürk Bulvarı ile Bozdoğan Kemeri geçer; doğusunda Süleymaniye, batısında Fatih Camii vardır. Kuzeye inen yokuşlar Unkapanı'na ve Atatürk Köprüsü'ne varır, karşı kıyıda Galata Kulesi görünür.

Haritalar'da aç

Zeyrek Camii hakkında sıkça sorulan sorular

Zeyrek Camii gezisi ne kadar sürer?

Ziyaret genellikle 20–30 dakika sürer.

Zeyrek Camii'ni gezmek ücretli mi?

Hayır, giriş ücretsizdir ve bilet yoktur. Yapı müze değil, ibadete açık bir camidir; ziyaret namaz vakitleri çevresinde yapılır. Harim vakitler dışında çoğu zaman kilitli olduğu için kapıyı açık bulmak adına bir namaz vaktine yakın gitmek en pratik yoldur.

Zeyrek Camii aslında ne zaman ve neden yapıldı?

Kilise olarak yapıldı. İmparatoriçe Macaristanlı Eirene 1118 ile 1124 arasında Hristos Pantokrator adına bir kilise yaptırdı, ölümünden sonra eşi II. Ioannes Komnenos kuzeye ikinci bir kilise ve aralarına bir mezar şapeli ekletti. Üçü birleşerek bugünkü yapıyı oluşturdu.

Yapının Ayasofya ile ilgisi var mı?

Doğrudan ilgisi yok, aralarında altı yüz yıl var. Ayasofya altıncı yüzyıldan, Zeyrek on ikinci yüzyıldan kalmadır. Aradaki bağ ölçüdür: Zeyrek, Ayasofya'dan sonra İstanbul'da ayakta kalan en büyük Bizans dinî yapısıdır ve orta dönem Bizans mimarisinin şehirdeki en iyi örneği sayılır.

Ünlü mozaik zemin görülebiliyor mu?

Hayır. Güney kilisenin insan ve hayvan figürlü opus sectile zemini yerinde duruyor, ama camiyi kullanan cemaat için serilen modern halının altında kalıyor. İçeride bugün görülebilen özgün bezeme çok azdır; sunak bölgesinde birkaç mermer parça kalmıştır.

Yakınında başka ne gezilir?

Bozdoğan Kemeri camiden birkaç dakika güneydedir, Süleymaniye Camii doğuya doğru on beş dakika yürüyüştedir. Batıya gidilirse Fatih Camii, kuzeye inilirse Unkapanı ve Haliç kıyısı vardır. Çevredeki ahşap Zeyrek evleri de yapının dünya mirası alanının parçasıdır.