Binbirdirek Sarnıcı

UNESCO Dünya Mirası

Tarihi Yapı

Sultanahmet'te, hipodromun batısındaki yamacın altında duran dördüncü yüzyıl Bizans sarnıcı. Yerebatan'dan sonra kentin en büyük kapalı sarnıcıdır; on altı sıra hâlindeki çift gövdeli sütunları ve suyu çekilmiş kuru salonuyla gezilir.

Devamını oku

Binbirdirek Sarnıcı ziyaret bilgileri

Ziyaret süresi: 30 dk – 1 sa

Binbirdirek Sarnıcı'na genel bakış

Sarnıç, Konstantin başkenti Byzantion'a taşırken onunla gelen senatörlerden Philoksenos'un sarayının altına yapıldı; özgün adı bilinmediği için kaynaklarda o adla anılır. Tarihlendirmede iki görüş vardır: damgalı tuğlalara bakanlar yapıyı Justinianus dönemine koyar, diğerleri Konstantin döneminde yapılıp Justinianus'ta onarıldığını savunur. İkincisi kabul edilirse yapı dördüncü yüzyılın ilk yarısındandır.

Binbirdirek, Yerebatan'dan sonra İstanbul'un en büyük kapalı sarnıcıdır. Altmış dört metreye elli altı metrelik bir alanı örter ve kırk bin metreküp su alır; suyunu Bozdoğan Kemeri'nin taşıdığı isale hattından alıyordu. On altı sıra hâlinde dizilmiş 224 mermer sütundan bugün 212'si ayaktadır.

Binbirdirek Sarnıcı'nda ne görülür

Yapının imzası sütunlardır. Her taşıyıcı tek parça değildir: üst üste bindirilmiş iki sütun gövdesinden oluşur, ikisinin arasına dışa taşkın dairesel bir mermer bilezik, birleşme yerine de kurşun tabakaları konmuştur. İstanbul'da bu çözüm başka hiçbir yapıda yoktur; amaç sarnıcın derinliğini, dolayısıyla depoladığı su hacmini artırmaktı. Başlıklar işlemesizdir, kesik piramit biçimindedir.

Zemin sonradan yükseltildiği için sütunların alt gövdeleri büyük ölçüde gömülüdür; ortadaki kazılmış çukur bölüm dört sütunun özgün boyunu gösterir. Sütun ve başlıkların çoğunda Yunan harfleriyle taşçı işaretleri vardır; bunların taş yontucuların loncalarına ait monogramlar olduğu kabul edilir.

Suyu çekildikten sonra sarnıç boş kalmadı: Osmanlı döneminde loş ve nemli salonda ipek ile iplik bükenler çalıştı, karanlıkta sayısız görünen sütunlar yapıya bugünkü adını verdi. Üstüne IV. Murad döneminde Fazlı Paşa konağı yapıldı ve sarnıç bu inşaat sırasında yeniden fark edildi; paşanın kızı Gevherli Hanım'ın konakta kurduğu söylenen kumarhane ise Reşad Ekrem Koçu'nun romanına konu olmuş bir efsanedir.

Binbirdirek Sarnıcı'na ne zaman gitmeli?

Burası, saat tablosu yayımlayan bir müze gibi çalışmıyor. İşletmenin kendi sitesi sarnıcın ziyarete açık olduğunu yazıyor, ama açılış-kapanış saati, kapalı gün ve bilet ücreti hiçbir yerde yayımlanmıyor; mekân aynı zamanda davet, sergi ve atölye için kiralanıyor ve etkinlik günlerinde serbest ziyaret kapanabiliyor. Bu yüzden yola çıkmadan önce sarnıcın kendi kanallarından teyit almak gerekir (Eylül 2026 durumu).

Yeraltı olduğu için hava koşulu fark etmez; içerisi yazın serin, nemi yüksektir. Gezmek yarım saat sürer, sergi varsa bir saate çıkar. Yerebatan'ın kalabalığından sonra gelenler burayı çok daha tenha bulur.

Binbirdirek Sarnıcı'na ulaşım

T1 tramvayının Sultanahmet durağından yürüyüş beş dakika, Çemberlitaş durağından altı yedi dakikadır. Sultanahmet Meydanı'ndan İmran Öktem Caddesi'ne inilir; giriş eski Sultanahmet Adliye Sarayı'nın karşısındadır ve sokaktan alçak bir yapıya benzer, sarnıcın tamamı aşağıdadır.

Salona merdivenle inilir; zemin yer yer düzensizdir, ince bir üstlük ve düz ayakkabı işe yarar. Özel etkinlik olan günlerde salona girilemeyebilir.

Binbirdirek Sarnıcı nerede?

Binbirdirek Sarnıcı, Sultanahmet'te hipodromun hemen batısındaki yamacın altındadır. Girişi, bugün İl Millî Eğitim Müdürlüğü olarak kullanılan eski Sultanahmet Adliye Sarayı'nın karşısında, İmran Öktem Caddesi üzerindedir. Kuzeydoğusunda Sultanahmet Meydanı ile Türk ve İslam Eserleri Müzesi, kuzeybatısında Çemberlitaş vardır.

Haritalar'da aç

Binbirdirek Sarnıcı hakkında sıkça sorulan sorular

Binbirdirek Sarnıcı gezisi ne kadar sürer?

Ziyaret genellikle 30 dakika – 1 saat sürer.

Binbirdirek Sarnıcı gezilebiliyor mu, bileti nasıl alınır?

İşletme sarnıcın ziyarete açık olduğunu söylüyor, ancak yayımlanmış bir ziyaret saati ve bilet tarifesi yok; mekân aynı zamanda davet ve sergi için kiralanıyor. Etkinlik biletleri Passo gibi platformlarda satılıyor. Gitmeden önce sarnıcın kendi iletişim kanallarından teyit alın.

Binbirdirek ile Yerebatan arasındaki fark ne?

Yerebatan hâlâ suludur, yürüyüş platformlarından gezilir ve çok kalabalıktır. Binbirdirek'in suyu yüzyıllar önce çekilmiştir; kuru bir salondur, düz zeminde yürünür ve çok daha tenhadır. Binbirdirek kentin ikinci büyük kapalı sarnıcıdır ve sütunları çift gövdeli olduğu için farklı görünür.

Sarnıcın sütunları neden iki parçadan oluşuyor?

Sarnıcın derinliğini ve su hacmini artırmak için. Her taşıyıcı üst üste bindirilmiş iki sütun gövdesinden yapılmış, aralarına dışa taşkın bir mermer bilezik ve birleşme yerine kurşun tabakaları konmuştur. Böylece kırk bin metreküplük kapasiteye ulaşılmıştır; İstanbul'da bu çözümün başka örneği yoktur.

Adı neden Binbirdirek?

Sütunlar loş salonda sayısız göründüğü için. "Binbir" Türkçede çokluk anlatan bir deyimdir; gerçek sayı 224'tür ve bunların 212'si ayaktadır. Ad, suyu çekilen sarnıçta ipek ve iplik bükenlerin çalıştığı Osmanlı döneminde yerleşmiştir.

Sarnıcın çevresinde ne var?

Sultanahmet Meydanı ile hipodromun anıtları beş dakika kuzeydoğudadır; meydanın kenarındaki Türk ve İslam Eserleri Müzesi de aynı mesafededir. Kuzeybatıya doğru yürünürse Divanyolu üzerinde Çemberlitaş ve Kapalıçarşı, doğuya doğru Ayasofya ile Yerebatan Sarnıcı vardır.