Gül Camii

Tarihi Yapı Dini Yapı

Fatih · Fener · İstanbul

Haliç kıyısında, Ayakapı'da yüksek tonozlu bir bodrumun üstünde yükselen Bizans kilisesi; 1490'da camiye çevrildi. Dışa taşkın üç apsisi, kat kat tuğla nişleri ve payelerinden birinin içindeki havari mezarı rivayetiyle bilinir.

Devamını oku

Gül Camii ziyaret bilgileri

Ziyaret süresi: 20–40 dk

Gül Camii'ne genel bakış

Gül Camii, Haliç kıyısındaki Ayakapı semtinde, yüksek tonozlu bir bodrumun üstünde yükselen bir Bizans kilisesidir. Bizans dönemindeki adı da yapım tarihi de tartışmalıdır: yerleşmiş görüş burayı azize Theodosia'ya adanmış kilise sayar, Alman arkeolog Hartmut Schäfer ise bodrumu inceledikten sonra yapıyı on birinci yüzyılın sonu ile on ikinci yüzyıla tarihleyip Hristos Evergetes Manastırı'nın kilisesi olabileceğini önermiştir.

Theodosia, ikona kırıcılık döneminde Halke Kapısı'ndaki İsa tasvirini indirenlere karşı çıktığı için öldürülen bir kadındı; kutsal emanetlerinin buraya konduğuna inanılır ve yapı bir süre hac yeri oldu. Fetihten sonra bir süre tersane deposu olarak kullanıldı. Camiye çevrilme tarihi için kaynaklar II. Selim dönemini anar, ancak bir icmal defteri işin 26 Nisan 1490'da başlayıp altı ayda bittiğini yazar; 1546 tarihli vakıf tahririnde yapı zaten "Câmi-i Gül" diye geçer.

Gül Camii'nde ne görülür

Yapı 26 metre uzunluğunda, 20 metre genişliğindedir ve asıl etkisini yüksekliğine borçludur. Dış sıva raspa edildiği için tuğla ile taşın sıralandığı Bizans örgüsü açıktadır. En güvenilir işaret güneydoğudaki üç apsistir: ortadaki yedi kenarlı ve geniş, yandakiler üç kenarlıdır ve yüzeylerinde kat kat tuğla nişler vardır. Bu nişler yapının on üçüncü yüzyılın sonunda büyük bir onarım gördüğünü gösterir. Basık, penceresiz kubbe ile yan cephelerin kademeli sırtı Osmanlı işidir.

İçeride dört masif paye sivri kemerlerle bağlanır; kuzey, güney ve batı kollarında kare payelere oturan üçlü kemer dizileriyle taşınan galeriler vardır. Bizans süslemesinden bir şey kalmamıştır, bugün görülen kalem işleri on dokuzuncu yüzyıldandır ve içlerinde çok sayıda mühr-i Süleyman motifi bulunur. Ahşap hünkâr mahfili II. Mahmud döneminde eklendi. Güneydoğu payesinin içindeki hücrede, kitabesi İsa'nın havarilerinden birine bağlanan bir mezar vardır.

Gül Camii'ne ne zaman gitmeli?

Cami namaz vakitleri dışında gezilir; sabah geç saatler ile öğle-ikindi arası en rahatıdır, cuma öğlesinden kaçının. Burada selâtin camilerinden farklı bir durum vardır: cemaati küçük bir mahalle camisi olduğu için kapı namaz araları kilitli bulunabilir. En güvenli yol, bir namaz vaktinin hemen öncesinde ya da sonrasında gitmektir.

Gezi yirmi dakika ile kırk dakika sürer. Fener Rum Patrikhanesi, Yavuz Sultan Selim Camii ve Balat'ın renkli sokakları yürüme mesafesindedir, aynı yarım güne rahatça sığar.

Gül Camii'ne ulaşım

T5 Eminönü-Alibeyköy tramvayının Fener durağı camiye yaklaşık 250 metre, Cibali durağı 430 metre uzaklıktadır. Haliç vapurlarını kullananlar Fener İskelesi'nde iner ve yokuş yukarı beş dakika yürür. Eminönü'nden kıyı boyunca yürümek yaklaşık iki kilometredir; son bölüm dik ve dar sokaklardan geçer.

Giriş ücretsizdir, bilet ya da randevu gerekmez. Kadınlar başlarını örter, omuz ve dizler kapalı olur, ayakkabılar kapıda çıkarılır; namaz sırasında içeride dolaşılmaz. Yanı başındaki Küçük Mustafa Paşa Hamamı bienal gibi etkinliklere ev sahipliği yapar, açık olup olmadığını gitmeden sorun.

Gül Camii nerede?

Cami, tarihî yarımadanın kuzey yamacında, Haliç kıyısına inen sırtın üstünde, Ayakapı ile Küçükmustafapaşa arasında durur. Karşı kıyıda Kasımpaşa ve Beyoğlu sırtları görünür; Fener Rum Patrikhanesi yaklaşık yarım kilometre kuzeybatıda, Yavuz Sultan Selim Camii aynı uzaklıkta batıda, Zeyrek ise güneydeki tepede kalır.

Haritalar'da aç

Gül Camii hakkında sıkça sorulan sorular

Gül Camii gezisi ne kadar sürer?

Ziyaret genellikle 20–40 dakika sürer.

Gül Camii'ne giriş ücretli mi?

Hayır, cami ibadete açıktır ve girişi ücretsizdir; bilet ya da randevu gerekmez. Selâtin camilerinden farklı olarak burası küçük cemaatli bir mahalle camisidir, bu yüzden namaz araları kapısı kilitli olabilir. Bir namaz vaktinin hemen öncesinde ya da sonrasında gitmek en güvenlisidir.

Gül Camii eskiden hangi kiliseydi?

Kesin bilinmiyor. Yerleşmiş görüş burayı azize Theodosia'ya adanmış kilise sayar. Jules Pargoire yapının önce Hagia Euphemia olduğunu savunmuş; Hartmut Schäfer ise 1973'te onu on birinci yüzyılın sonu ile on ikinci yüzyıla tarihleyip Hristos Evergetes Manastırı'nın kilisesi olabileceğini önermiştir.

Gül Camii adını nereden alıyor?

Üç rivayet vardır. En bilineni, fethin 29 Mayıs 1453'te azizenin yortusuna denk gelmesi ve Osmanlı askerlerinin kiliseyi güllerle donanmış bulmasıdır; Semavi Eyice bu anlatıyı çok şüpheli sayar. İkincisi yapıda gömülü olduğu söylenen Gül Baba, üçüncüsü ise kubbenin bir onarımdan sonra güle benzetilmesidir.

Payenin içindeki mezar kime ait?

Güneydoğu payesine oyulmuş hücrede bir mezar vardır; Osmanlıca kitabesi burayı İsa'nın havarilerinden birinin kabri sayar. Halk arasında Gül Baba adlı bir erene atfedilir, ancak bu kişi Budin'de ölen ünlü derviş Gül Baba değildir. "Son Bizans imparatoru burada gömülü" söylentisinin ise dayanağı yoktur.

Gül Camii ne zaman camiye çevrildi?

Yaygın anlatı çevirmeyi II. Selim dönemine (1566-1574) ve Hasan Paşa'ya bağlar. Buna karşılık Atatürk Kitaplığı'ndaki bir icmal defteri, işin 26 Nisan 1490'da başlayıp altı ayda bittiğini yazar; 1546 tarihli vakıf tahririnde yapı zaten "Câmi-i Gül" adıyla kayıtlıdır.