Fener Rum Patrikhanesi

Fener Rum Patrikhanesi, Doğu Ortodoks dünyasının en eski patrikliğinin merkezidir. Konstantinopolis patriği, on dört otosefal kilise arasında "eşitler arasında birinci" sayılır ve dünya genelinde yaklaşık üç yüz milyon Ortodoks Hristiyan için manevi önderlik makamı kabul edilir. Türkiye'de kurum yerel bir dinî kurum olarak tanınır, ekümenik sıfatı resmî olarak kullanılmaz. Bugünkü patrik, 270. patrik I. Bartholomeos'tur.

Patrikhane her zaman burada değildi. Fetihten önce patriklik kilisesi Ayasofya'ydı; 1453'ten sonra sırasıyla Havariyun Kilisesi, Pammakaristos Manastırı (bugünkü Fethiye Camii) ve Haliç çevresinde birkaç küçük kilise kullanıldı. Yerleşke, Fener'deki Aya Yorgi manastır kilisesine yaklaşık 1600'de taşındı.

Kilisenin bugünkü hâli bir dizi yangın ve yeniden inşanın ürünüdür. Yapı 1614'te genişletildi, 1720'de Patrik III. Ieremias tarafından temelden yaptırıldı, 1738 yangınından sonra 1797'de Patrik V. Gregorios büyük bir onarıma girişti; neoklasik mermer cephe ile bugünkü çatı yüksekliği on dokuzuncu yüzyılın ortasından kalmadır. 1941 yangınının ardından yapı 1991'de yeniden ibadete açıldı.

Yerleşkeye yan kapıdan girilir; siyaha boyalı ana kapı 1821'den beri kapalıdır. O yıl Patrik V. Gregorios, Yunan ayaklanmasından sorumlu tutularak bu kapının üzerinde asılmıştı ve kapı bir daha açılmadı.

Kilise dıştan gösterişsizdir, kubbesi yoktur: gayrimüslim yapıların camilerden alçak ve sade olmasını isteyen Osmanlı düzenlemeleri bunu gerektiriyordu. İçerisi ise üç nefli, abanoz sıralarla bölünmüş zengin bir bazilikadır. Asıl gösteri, on sekizinci yüzyıl karakterindeki yaldızlı ikonostasistir; Bizans, Rönesans, barok ve Osmanlı bezemesi aynı yüzeyde üst üste okunur. Sunağın arkasında, apsis boyunca uzanan yarım daire synthronon ve ortasında patriğe ayrılan mermer taht durur. Kürsüdeki kitabe 1703, patrik tahtındaki kitabe 1577 tarihini verir.

Nefin sağ tarafında üç kadın azizenin sandukaları bulunur. En tanınmışı, dördüncü yüzyılın başında Kadıköy'de şehit düşen Azize Euphemia'dır. Kilisede ayrıca 2004'te Roma'dan iade edilen kilise babalarına ait kemikler ve İsa'nın kırbaçlandığı sırada bağlandığına inanılan taş parçası korunur. On birinci yüzyıla tarihlenen Pammakaristos Meryemi ile Vaftizci Yahya mozaik ikonaları da buradadır.

Avluda patriklik binası, kütüphane, Aya Haralambos Ayazması ve kutsal yağın hazırlandığı imalathane yer alır.

Kilise her gün ziyarete açıktır, giriş ücretsizdir ve bilet yoktur. Pazar sabahı İlahi Litürji yapıldığı için ziyaret öğleden sonra mümkündür; girişte çantaların arandığı bir güvenlik kontrolü vardır.

Sabahın ilk saatleri en sakin zamandır. Paskalya ve patriğin ayin yönettiği günler hem kalabalıktır hem de ziyaret kısıtlanabilir; o günlerde ayin takvimine bakmak iyi olur. Yerleşke küçüktür, yarım saatlik bir ziyaret yeter.

En pratik yol T5 Eminönü-Alibeyköy tramvayıdır; Eminönü'den üç durak sonraki Fener durağından yerleşkeye birkaç dakikalık yokuş yürüyüşü kalır. Haliç vapurunun Fener iskelesi de yakındır ve sahil yolundan geçen otobüsler Fener'de durur. Sultanahmet'ten gelenler T1 tramvayıyla Eminönü'ye inip T5'e aktarma yapar.

Burası ibadete açık bir kilisedir: omuzları ve dizleri örten kıyafet beklenir, başörtüsü zorunlu değildir. Fotoğraf çekmek serbesttir ama flaş kullanılmaz, ayin sırasında çekim yapılmaz.