Fenari İsa Camii

Tarihi Yapı Dini Yapı

Fatih · İstanbul

Fatih'te, Vatan Caddesi kenarındaki çukurda duran bu cami tek çatı altında iki Bizans kilisesi barındırır: 907'de kurulan Lips Manastırı'nın kilisesi ile Palaiologos hanedanının mezar kilisesi. Tuğla bezemeli doğu cephesi yapının imzasıdır.

Devamını oku

Fenari İsa Camii ziyaret bilgileri

Ziyaret süresi: 25–45 dk

Fenari İsa Camii'ne genel bakış

Fenari İsa Camii, Fatih ile Çapa arasındaki Yenibahçe vadisinde, Vatan Caddesi'nin kenarında durur. Tek bir cami gibi görünse de ayrı yüzyıllardan üç yapının birleşimidir: kuzeyde 907'de kurulan Lips Manastırı'nın kilisesi, güneyde on üçüncü yüzyılın sonunda eklenen ikinci kilise ve ikisini batıdan ve güneyden L biçiminde saran on dördüncü yüzyıl koridoru. 1950'lerde açılan cadde yol kotunu yükselttiği için yapı bugün kaldırımdan iki üç metre aşağıda kalır.

Kuzeydeki kiliseyi donanma kumandanı Konstantinos Lips yaptırdı; açılış töreni İmparator VI. Leon'un katılımıyla 907 Haziranında yapıldı, bazı kaynaklar tarihi 908 verir. Latin işgalinden sonra VIII. Mikhail'in dul eşi İmparatoriçe Theodora güneye Vaftizci Yahya adına ikinci bir kilise ekletti ve manastırı hanedanın mezarlığına çevirdi. Theodora 1303'te, oğlu Konstantinos 1306'da, İmparator II. Andronikos 1332'de buraya gömüldü.

Fenari İsa Camii'nde ne görülür

Kuzey kilise dört sütunlu kapalı Yunan haçı planındadır; iç mekânı on üç metreye dokuz buçuk metredir, duvarları bir sıra tuğla bir sıra kaba taşla örülmüştür. Sütunlar 1633 yangınından sonra kaldırılıp yerlerine iki büyük kemer kondu. Kubbenin dört yanındaki küçük çatı şapelleri başka hiçbir Bizans kilisesinde görülmez; 1929 kazısında bunlardan birinde, kilise terk edilirken bırakılmış Aya Evdokia ikonası bulundu ve ikona İstanbul Arkeoloji Müzeleri'ne kaldırıldı.

Güney kilise, kare bir orta mekânı U biçiminde saran dehlizlerden oluşur; geç Bizans mimarisine özgü bu düzen bağışçı mezarlarına yer açmak için kurulmuştu. Asıl gösteri doğu cephesindedir: apsisi üç sıra niş, üçlü pencereler ve tuğlaların kemer, çengel, meander, güneş haçı ve yelpaze biçiminde dizilmesiyle elde edilen bezeme kaplar. Kuzey kilisenin apsis silmesinde ise yapının Meryem'e sunulduğunu bildiren Grekçe kitâbe okunur.

Bizans dönemine ait mermer başlıklar ve silmeler yer yer korunmuştur; parçalanmış kabartmalar arasında çift başlı kartallar seçilir. Buna karşılık 1636'da yapılan üç renkli malakârî mihrap 1960 onarımında kayboldu, 1929'da bulunan yirmi iki mermer lahit de yapının sahipsiz kaldığı otuz yılda parçalandı.

Fenari İsa Camii'ne ne zaman gitmeli?

Cami namaz vakitleri dışında gezilir; sabah geç saatler ile öğle-ikindi arası en rahatıdır, cuma öğlesinden kaçının. Burası selâtin camisi değil mahalle camisidir, kapı namaz araları kilitli bulunabilir; en güvenlisi bir vaktin hemen öncesinde ya da sonrasında gitmektir. Fatih Camii 680 metre kuzeydoğuda olduğu için ikisi aynı yürüyüşe girer.

Fenari İsa Camii'ne ulaşım

En yakın istasyon M1 metrosunun Emniyet-Fatih durağıdır, yaklaşık 440 metre kuzeybatıda; Aksaray durağı 500 metre güneydoğudadır. T1 tramvayının Haseki durağı 460 metre güneyde, Fındıkzade durağı 460 metre güneybatıda, Yusufpaşa durağı 600 metre güneydoğuda kalır. Yenikapı aktarma istasyonu 1,2 kilometredir, Sultanahmet'ten yürümek üç kilometreyi bulur.

Giriş ücretsizdir, bilet ya da randevu gerekmez. Kadınlar başlarını örter, omuz ve dizler kapalı olur, ayakkabılar kapıda çıkarılır; namaz sırasında içeride dolaşılmaz. Yapı yol kotunun altında kaldığı için avluya merdivenle inilir; tuğla bezemeli doğu cephesini en iyi bu alt kottan görürsünüz.

Fenari İsa Camii nerede?

Cami, tarihî yarımadanın ortasındaki Yenibahçe vadisinde, Fatih ile Çapa semtleri arasında, Vatan Caddesi kenarında durur. Vadinin tabanından eskiden Lykos, Osmanlı döneminde Bayrampaşa deresi denen akarsu geçerdi. Fatih Camii yaklaşık 680 metre kuzeydoğuda, Aksaray 765 metre güneydoğuda, kara surları ise iki kilometre batıdadır.

Haritalar'da aç

Fenari İsa Camii hakkında sıkça sorulan sorular

Fenari İsa Camii gezisi ne kadar sürer?

Ziyaret genellikle 25–45 dakika sürer.

Fenari İsa Camii'ne giriş ücretli mi?

Hayır, cami ibadete açıktır ve girişi ücretsizdir; bilet ya da randevu gerekmez. Selâtin camilerinden farklı olarak burası küçük cemaatli bir mahalle camisidir, bu yüzden namaz araları kapısı kilitli olabilir. Bir namaz vaktinin hemen öncesinde ya da sonrasında gitmek en güvenlisidir.

Cami neden iki kiliseden oluşuyor?

Çünkü iki ayrı yüzyılda iki ayrı kilise yan yana yapıldı. Kuzeydeki, 907'de Konstantinos Lips'in kurduğu manastırın kilisesidir. Güneydekini on üçüncü yüzyılın sonunda İmparatoriçe Theodora hanedan mezarlığı olarak ekletti. On dördüncü yüzyılda ikisini batıdan ve güneyden saran L biçiminde bir koridor eklendi.

Burada kimler gömülüydü?

Güney kilise Palaiologos hanedanının mezar kilisesiydi. Kaynaklar İmparatoriçe Theodora'yı, annesini, 1295'te ölen kızı Evdokia'yı, oğlu Konstantinos'u, İmparator II. Andronikos'u, III. Andronikos'un eşi Irene'yi ve VIII. Ioannes'in eşi Anna'yı sayar. 1929 kazısında yirmi iki mermer lahit bulundu.

Caminin adı nereden geliyor?

Kiliseyi on beşinci yüzyıl sonunda mescide çeviren, Fenârîzâdelerden Kazasker Alâeddin Ali Efendi'den. "İsa" adının kaynağı tartışmalıdır: Semavi Eyice bunu manastır hücrelerini Halvetî zâviyesine çeviren imam Şeyh Îsâ el-Mahvî'ye bağlar, kimi kaynaklar medresenin başhatibi İsa Efendi'yi gösterir.

Yapı bugünkü hâlini ne zaman aldı?

1633, 1782 ve 1918 yangınlarından sonra. Son yangının ardından kırk yıl harabe kaldı; içine teneke evlerden küçük bir mahalle yerleşti. 1960'taki restorasyonla yeniden ibadete açıldı, 1942'de yıktırılan tuğla minaresi 1970'lerde yeniden yapıldı. Kapsamlı bir restorasyon da 2012'de başlayıp 2019'da tamamlandı.