Şehzade Camii

Külliye bir yas anıtıdır. Kanuni Sultan Süleyman'ın oğlu Şehzade Mehmed 1543'te, Manisa'da sancak beyiyken yirmi iki yaşında öldü. Süleyman oğlunun adına bir külliye yaptırmaya karar verdi. İşi mimarbaşı Sinan aldı; önce türbe tamamlandı, caminin temeli 1544'te atıldı ve yapı 1548'de ibadete açıldı.

Bu, Sinan'ın mimarbaşı sıfatıyla yaptığı ilk selatin camiidir ve kariyerinin dönüm noktası sayılır. Sinan sonradan burayı "çıraklık eserim" diye andı; sonuçtan tam olarak memnun kalmadığı, bu planı bir daha hiç tekrarlamadığı söylenir. Yine de tasarım, ondan sonraki yüzyıllarda defalarca örnek alındı: Sultanahmet Camii, Eminönü'ndeki Yeni Cami ve Fatih Camii'nin on sekizinci yüzyıldaki yeniden yapımı aynı şemayı izler.

Külliye yalnızca camiden ibaret değildir. Medrese, tabhane, kervansaray, imaret, sıbyan mektebi ve caminin güneyindeki hazire aynı programın parçasıdır. Yapılar zaman içinde işlev değiştirdi; imaret uzun süre İstanbul Üniversitesi matbaası olarak kullanıldı, medrese yurt ve lokanta oldu.

Plan, yapının asıl meselesidir. Merkezî kubbenin dört yanında da birer yarım kubbe vardır, köşelerde dört küçük kubbe bulunur ve bütün yük köşelerdeki dört büyük ayağa biner. Ortaya çıkan şey tam simetridir: harim hangi yönden bakılırsa bakılsın aynı görünür. Kubbe çapı yaklaşık on dokuz metredir. Sinan, ağır ayakların mekânı bölmesini ayaklara düzensiz biçim vererek hafifletmeye çalışmıştır.

Minarelere yakından bakın. İkisi de ikişer şerefelidir ve gövdeleri baştan aşağı alçak kabartma geometrik geçmelerle işlenmiştir; şerefe altlarında mukarnas oymaları vardır. Bu yoğunlukta minare bezemesi Osmanlı mimarisinde hemen hiç tekrarlanmadı, yapının imzası budur.

Avlu harimle aynı büyüklüktedir; revak kemerlerinde pembe ve beyaz mermer dönüşümlü kullanılmıştır, ortada şadırvan durur. Dış duvarlarda kırmızı ile beyaz taşın almaşık sıraları dolanır.

Hazire en az cami kadar önemlidir. Şehzade Mehmed Türbesi sekizgen planlıdır; dilimli kubbesi, renkli taş işçilikli cephesi, baştan aşağı çok renkli cuerda seca çinilerle kaplı duvarları ve renkli camlı pencereleri vardır. Mehmed'in sandukasının üzerindeki ahşap taht, veliaht sayıldığının işaretidir. Aynı türbede kızı Hümaşah Sultan ile kardeşi Şehzade Cihangir de yatar. Hazirede ayrıca Sinan'ın yaptığı Rüstem Paşa Türbesi ile Bosnalı Damad İbrahim Paşa ve Şehzade Mahmud türbeleri vardır.

Cami ibadete açıktır, girişi ücretsizdir ve bilet yoktur; hazire ile türbeler de ücretsizdir. Ziyaret namaz vakitlerinin dışında yapılır, cuma öğle namazında cami dolar.

Türbelerin ilan edilmiş bir ziyaret saati yoktur; açık bulmak için gündüz saatlerinde gidin, kapalı oldukları zamanlar da olur. Cami Sultanahmet kadar kalabalık olmadığı için gün içinde neredeyse her saat sakindir. Avlu ve hazire gölgeli olduğundan yaz günlerinde de rahat gezilir.

En yakın raylı bağlantı M2 metrosunun Vezneciler istasyonudur; çıkıştan camiye beş dakika yürünür. T1 tramvayıyla gelenler Laleli-Üniversite ya da Beyazıt durağında iner ve on dakika yürür. Atatürk Bulvarı ile Şehzadebaşı Caddesi'nden geçen otobüsler caminin önünde durur.

Bozdoğan Kemeri caminin birkaç dakika kuzeyindedir, Süleymaniye'ye yürüyüş on beş dakika sürer. Cami ibadete açık olduğundan girişte ayakkabılar çıkarılır, kadınlar başlarını örter, kısa şort ve kolsuz üst uygun değildir. Namaz sırasında harime girilmez.