Aya İrini

UNESCO Dünya Mirası

Tarihi Yapı Dini Yapı Müze

Topkapı Sarayı'nın birinci avlusunda duran, kentin bilinen en eski kilisesi. Sıvasız tuğla duvarları, apsis yarım kubbesindeki sade mozaik haç ve Bizans'tan kalan basamaklı synthronon'uyla biletli bir müze olarak gezilir; akustiği yüzünden yıllarca konser salonu olarak da kullanıldı.

Devamını oku

Aya İrini ziyaret bilgileri

Giriş ücreti: ₺350; Yabancı ziyaretçiler için ₺1.050; Giriş ücreti

Aya İrini

₺350

Yabancı ziyaretçiler için ₺1.050

İndirimli bilet 150 TL'dir ve Müzekart burada geçmez. Aya İrini, Topkapı Sarayı ile Harem'i de kapsayan kombine bilete dahildir. Bilet yalnızca gişeden satılır, internetten alınamaz.
Ziyaret süresi: 30 dk

Aya İrini'ye genel bakış

Aya İrini, İstanbul'da bilinen en eski kilise yapısıdır ve Ayasofya'dan önce tamamlanmıştır; Ayasofya 360'ta bitene kadar patrikhane kilisesi olarak kullanıldı. Bugünkü yapının kökeni dördüncü yüzyıla, geleneğe göre I. Konstantin dönemine dayanır, ancak bu atıf bazı araştırmacılarca tartışmalıdır.

Kilise 532'deki Nika Ayaklanması'nda yandı ve I. Justinianus tarafından yeniden yaptırıldı; kaynaklar yapımın 532'de başladığını, bitiş için 548 yılını verir. 740 depreminde ağır hasar gören yapıyı İmparator V. Konstantin onardı. Üst örtünün ve apsisteki mozaiğin büyük bölümü bu onarımdan kalmadır, yani ikonoklazm yıllarının ürünüdür.

Osmanlı döneminde kilise Topkapı Sarayı'nın surları içinde kaldı ve camiye çevrilmedi. Yapı yüzyıllarca Yeniçeri Ocağı'nın cebehanesi, ardından silah deposu olarak kullanıldı. 1726'da III. Ahmed döneminde burada eski silah ve eser koleksiyonları toplandı, 1846'da yapı askerî antikalar müzesine çevrildi. Yirminci yüzyılda askerî müze işlevi sona erdi; yapı 2019'dan beri Topkapı Sarayı'yla birlikte Milli Saraylar idaresindedir.

Aya İrini'de ne görülür

İç mekân sıvasız ve boyasızdır: tuğla ile taşın üst üste bindiği çıplak duvarlar, yapının bin beş yüz yıllık iskeletini olduğu gibi gösterir. Plan zeminde bir Roma bazilikasıdır (bir orta nef ile iki yan nef, aralarını üçer çift paye ayırır), galeri katında ise haç kubbeli düzene dönüşür. On beş metre çapındaki ana kubbe otuz beş metre yükseklikte durur ve yirmi penceresi vardır; batıda ikinci bir eliptik örtü nefi uzatır.

Apsis, yapının imzasıdır. Yarım kubbeyi altın zemin üzerine siyah konturlu, uçları genişleyen sade bir haç kaplar. Figür yoktur, çünkü mozaik ikon kırıcılık döneminde, V. Konstantin'in onarımında yapılmıştır; İstanbul'da bu dönemden ayakta kalan ender örnektir. Kemerin iç yüzünde Mezmurlar'dan, dış yüzünde Amos'tan alınmış Yunanca yazıtlar dolanır.

Apsisin altındaki synthronon, din adamlarının ayin sırasında oturduğu yarım daire biçimli altı basamaklı taş sıradır ve dördüncü basamağın altından bir koridora kapı açılır. Bizans döneminden kentte ayakta kalan tek synthronon budur. Narteks batıda, önünde atrium kalıntısı uzanır; içeride devşirme sütun başlıkları ve kubbe göbeğinde silah demetlerinin resmedildiği boyalı bir madalyon dikkat çeker.

Aya İrini'ye ne zaman gitmeli?

Yapı salı günleri ve dinî bayramların ilk günü kapalıdır. Ayrı bileti vardır ve Müzekart burada geçmez; Topkapı Sarayı ile Harem'i de gezecekseniz kombine bilet almak tek tek almaktan ucuza gelir. Bilet yalnızca gişeden satılır, internetten alınamaz. Açılış ve kapanış saatleri mevsime göre değiştiği için gitmeden önce sarayın o günkü saatine bakın.

Gezi kısadır, yarım saat yeter; bu yüzden Aya İrini'yi Topkapı ziyaretinin başına koymak en verimlisidir, çünkü kilise sarayın birinci avlusundadır ve bilet kontrolünden önce kalır. İç mekân ısıtmasızdır ve taş duvarlar kışın soğuğu tutar. Apsisin mozaik haçı öğleden sonra, üç pencereden gelen ışık yarım kubbeye vurduğunda en iyi görülür.

Aya İrini'ye ulaşım

En kolay yol T1 tramvayının Sultanahmet ya da Gülhane durağıdır; ikisinden de yürüyüş beş on dakika sürer. Marmaray'la gelenler Sirkeci'de iner, Gülhane Parkı'nın içinden yokuş çıkarak sarayın birinci avlusuna varır.

Kiliseye sokaktan değil, Ayasofya'nın kuzeyindeki Bab-ı Hümayun'dan girilir; kapıdan sonra birinci avluda solda kalır. Ayasofya, Topkapı Sarayı ve Arkeoloji Müzeleri yürüme mesafesindedir.

Aya İrini nerede?

Kilise, Topkapı Sarayı'nın surla çevrili birinci avlusunda, Bab-ı Hümayun ile Babüsselam arasındaki ağaçlık alanda durur. Ayasofya iki yüz metre güneybatıda, aynı meydanın karşı ucundadır; kuzeye inen yamaçta Gülhane Parkı, doğusunda sarayın avluları ve Sarayburnu uzanır. Yapı avlunun içinde kaldığı için sokaktan görünmez.

Haritalar'da aç

Aya İrini hakkında sıkça sorulan sorular

Aya İrini giriş ücreti ne kadar?

Giriş ücreti ₺350, yabancı ziyaretçiler için ₺1.050. İndirimli bilet 150 TL'dir ve Müzekart burada geçmez. Aya İrini, Topkapı Sarayı ile Harem'i de kapsayan kombine bilete dahildir. Bilet yalnızca gişeden satılır, internetten alınamaz.

Aya İrini gezisi ne kadar sürer?

Ziyaret genellikle 30 dakika sürer.

Aya İrini ile Ayasofya'yı karıştırmamak için ne bilmeli?

İkisi ayrı yapılardır ve arasında iki yüz metre vardır. Ayasofya minareli, altın mozaikli ve ibadete açık bir camidir; Aya İrini Topkapı'nın birinci avlusunda, minaresiz, sıvasız tuğla duvarlı biletli bir müzedir. Sultanahmet'teki Küçük Ayasofya ise üçüncü bir yapıdır ve camidir.

Aya İrini camiye çevrildi mi?

Hayır. Fetihten sonra kilise Topkapı Sarayı'nın surları içinde kaldı ve camiye dönüştürülmedi; İstanbul'da bu kadere uğramayan sayılı Bizans kilisesinden biridir. Bunun yerine yüzyıllarca Yeniçeri Ocağı'nın cebehanesi, silah deposu ve ardından askerî müze olarak kullanıldı.

Burada hâlâ konser veriliyor mu?

Akustiği yüzünden uzun yıllar İstanbul Müzik Festivali'nin ana mekânlarından biriydi; festival konserleri 1970'lerden 2019'a kadar burada yapıldı. Yapı daha sonra restorasyona alındı ve bugün müze olarak ziyarete açıktır. Güncel bir konser programı için festivalin kendi takvimine bakın.

Ne kadar sürer, yakınında başka ne gezilir?

Tek mekânlı bir yapı olduğu için yarım saatlik gezi yeter. Aynı avlu düzeninin içinde Topkapı Sarayı, hemen güneybatıda Ayasofya, kuzeye inen yamaçta Gülhane Parkı ve İstanbul Arkeoloji Müzeleri vardır. Dördü bir güne rahat sığar, hepsi yürüme mesafesindedir.

Aya İrini'nin apsisindeki haç neden figürsüz?

Apsisteki altın zeminli sade haç mozaiği, 740 depreminden sonra İmparator V. Konstantin'in yaptırdığı onarımda, yani ikon kırıcılık döneminde yapıldı. Figür bu yüzden yoktur. İstanbul'da bu dönemden ayakta kalan ender örneklerden biridir.