Fethiye Camii

Tarihi Yapı Dini Yapı

Fatih · Balat · İstanbul

Çarşamba semtinde, Haliç'e bakan yamaçta duran Pammakaristos Kilisesi bugün hem cami hem müzedir. Güneyine eklenen mezar şapelinde, Ayasofya ile Kariye'den sonra kentin en zengin Bizans mozaikleri korunur: kubbede Pantokrator İsa ve on iki peygamber.

Devamını oku

Fethiye Camii ziyaret bilgileri

Ziyaret süresi: 20–30 dk

Fethiye Camii'ne genel bakış

Fethiye Camii tek bir mekân değil, birbirine bitişik iki yapıdır. Kuzeydeki ana kilise bugün cami olarak kullanılır; güneyine eklenen küçük mezar şapeli ise müzedir ve Ayasofya ile Kariye'den sonra İstanbul'daki en zengin Bizans mozaik topluluğunu barındırır. Yapının Bizans dönemindeki adı Pammakaristos, Meryem için kullanılan "her bakımdan kutlu" anlamında bir sıfattır.

Kilisenin kuruluş tarihi kesin değildir; araştırmacıların çoğu Komnenos dönemine, on birinci ile on ikinci yüzyıl arasına koyar. Bugün kayıp olan bir kitabeye göre manastırı İoannes Komnenos ile eşi Anna Dukaina yaptırmıştır. Kent 1261'de geri alındıktan sonra yapı komutan Mihail Glabas Tarhaniotes'in eline geçti ve baştan onarıldı. Mezar şapeli 1310 sıralarında, Glabas'ın ölümünün ardından eşi Maria tarafından kocasının anısına eklendi.

Ekümenik Patrikhane 1456'da buraya taşındı ve 1587'ye kadar kaldı; Pammakaristos, patrikhaneyi barındıran son Bizans yapısıdır. Patrikhane ayrıldıktan sonra yapı III. Murad döneminde camiye çevrildi ve Gürcistan ile Azerbaycan seferlerinin anısına Fethiye adını aldı. Dönüşümde apsisler kaldırıldı, iç duvarların bir bölümü yıkılarak namaz için geniş bir mekân açıldı, minare eklendi.

Fethiye Camii'nde ne görülür

Yapının ünü mezar şapelindeki mozaiklerden gelir. Küçük kubbenin ortasında Pantokrator İsa, çevresinde ışın gibi dizilmiş on iki Eski Ahit peygamberi durur: Musa, İşaya, Yeremya, Hezekiel, Yunus, Yoel, Mika, Zekeriya, Sefanya, Ovadya, Habakkuk ve Malaki. Apsiste İsa'nın iki yanında Meryem ile Vaftizci Yahya'nın yalvardığı Deisis kompozisyonu vardır; kubbenin sağındaki Vaftiz sahnesi bütün olarak günümüze gelmiştir.

Ne var ki bu mozaikleri bugün görmek mümkün değildir: şapel restorasyon nedeniyle kapalıdır ve cami bölümünden içerisi görünmez. Gelmeden önce müzenin açılıp açılmadığını sormak gerekir.

Açık olan cami bölümünde Osmanlı dönüşümünün izleri okunur; kıble yönünde eklenen kubbeli mekân, kaldırılan apsislerin yerini alır. Dışarıdan dolaşınca Komnenos döneminin gizli tuğla tekniği görülür: tuğla sıralarının biri harç yatağının içine çekilmiş, dışarıya yalnızca aradaki sıra bırakılmıştır. Ana kiliseyi üç yandan saran koridor kurucu ailenin mezar alanıydı; şapelin korniş kuşağında kitabeler ile şahlanan aslan motifleri dolaşır.

Fethiye Camii'ne ne zaman gitmeli?

Cami bölümü 2022'de restorasyondan çıktı ve ibadete açık; namaz vakitlerinde ziyaret durur, aralarda girilebilir. Mozaiklerin bulunduğu müze bölümü ise 2018'de başlayan çalışma nedeniyle kapalıdır ve Eylül 2026 itibarıyla açılış için ilan edilmiş bir tarih yoktur.

Bu yüzden yapıyı tek başına bir hedef yapmak yerine Fener ve Balat gezisine eklemek daha doğrudur. Çarşamba'nın dar sokakları sabah sakindir; yapıyı dışarıdan dolaşmak on dakika alır. Omuzları ve dizleri örten kıyafet gerekir, kadınlar başlarını örter, ayakkabılar girişte çıkarılır.

Fethiye Camii'ne ulaşım

Doğrudan gelmenin en kolay yolu otobüstür: Eminönü'den kalkan 90 numaralı hat ile Aksaray'dan kalkan 90B hattı Draman'a gider, durak camiye iki yüz metre kadardır. T5 Eminönü-Alibeyköy tramvayıyla gelenler Balat ya da Fener durağında iner ve altı yüz metrelik bir yokuşu tırmanır.

Sultanahmet'ten doğrudan hat yoktur, T1 tramvayıyla Eminönü'ye inip otobüse ya da T5'e aktarma yapılır. Fener Rum Patrikhanesi yarım kilometre doğuda, Kariye Camii altı yüz metre batıdadır; ikisi tek yürüyüşte birleştirilebilir.

Fethiye Camii nerede?

Fethiye Camii, tarihî yarımadanın kuzeyinde, Fatih ilçesinin Çarşamba semtinde, Haliç'e inen yamacın üst kesiminde durur. Dar sokaklarla çevrili küçük bir teras üzerindedir ve kıyıdan yürüyerek çıkılır. Fener Rum Patrikhanesi yarım kilometre doğuda, Haliç kıyısına yakın durur; Kariye Camii ise batıda, kara surlarına doğru kalır.

Haritalar'da aç

Fethiye Camii hakkında sıkça sorulan sorular

Fethiye Camii gezisi ne kadar sürer?

Ziyaret genellikle 20–30 dakika sürer.

Fethiye Camii'nin Bizans mozaikleri görülebiliyor mu?

Şu anda hayır. Mozaikler güneydeki mezar şapelindedir ve bu bölüm 2018'de başlayan restorasyon nedeniyle kapalıdır; Eylül 2026 itibarıyla açılış için ilan edilmiş bir tarih yoktur. Cami bölümü açıktır ama oradan mozaikler görünmez.

Fethiye Camii'ne giriş ücretli mi?

Cami bölümüne giriş ücretsizdir. Mozaiklerin bulunduğu müze bölümü Bakanlık müzesidir ve biletlidir; kapanmadan önceki tarife yabancı ziyaretçi için 3 euroydu, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları Müzekart ile giriyordu. Yeniden açılışta tarife değişebilir.

Yapı neden hem cami hem müze?

Bitişik iki bölümden oluşuyor. Kuzeydeki ana kilise 1591 sıralarında camiye çevrildi ve bugün de ibadete açık. Güneyine 1310 sıralarında eklenen mezar şapeli ise yirminci yüzyılın ortasında mozaikleri açığa çıkarılarak müzeye dönüştürüldü.

Kilise camiye ne zaman çevrildi?

III. Murad döneminde, Ekümenik Patrikhane 1587'de buradan ayrıldıktan sonra. Kaynaklar kesin yılda ayrışır: Türkçe kaynaklar 1587, İngilizce kaynaklar 1591 der. Yapı adını, o yıllardaki Gürcistan ve Azerbaycan seferlerinin anısına aldı.

Yakınında başka ne gezilir?

Fener Rum Patrikhanesi yarım kilometre doğuda, Kariye Camii altı yüz metre batıdadır. Yavuz Selim Camii yürüyerek birkaç dakikadır ve Haliç manzarasıyla birlikte görülür. Balat'ın renkli evleri ile kahveleri yokuş aşağı, kıyıya doğru başlar.