İmrahor İlyas Bey Camii

Tarihi Yapı Dini Yapı

Fatih · İstanbul

Yedikule'de, İstanbul'un ayakta kalan en eski kilise yapısı: beşinci yüzyılın ortasında kurulan Studios Manastırı'nın bazilikası. On beşinci yüzyıl sonunda camiye çevrildi, 1908'de çatısı çöktü; 2023'te başlayan restorasyon sürdüğü için ziyarete kapalı.

Devamını oku

İmrahor İlyas Bey Camii'ne genel bakış

İmrahor İlyas Bey Camii, Yedikule'de, adını Bizans'ın Studios Manastırı'ndan alan bir bazilika kalıntısıdır. Şehirde ayakta duran en eski dinî yapıdır: 454'te Doğu konsülü olan Studios, manastırın Vaftizci Yahyâ adına yapılan kilisesini beşinci yüzyılın ortasında, 461 yılına doğru inşa ettirdi. Ayasofya'nın bugünkü binasından yaklaşık seksen yıl eskidir ve erken hıristiyan bazilikasının İstanbul'da kalan tek örneğidir.

Manastır yedi yüz keşişe ev sahipliği yapan, dönemin en önemli yazma ve tezhip merkezlerindendi; 796-826 arasında başında bulunan Theodoros ikonoklazm karşıtı tutumuyla ünlendi. 1204 Latin istilasında harap olan yapıyı 1293'te Konstantinos Palaiologos onardı. II. Bayezid'in imrahoru, yani saray ahırlarının âmiri İlyas Bey on beşinci yüzyılın sonunda burayı camiye çevirdi; kesin yıl bilinmiyor. Adındaki imrahor bu unvandan gelir.

İmrahor İlyas Bey Camii'nde ne görülür

Yapı üç nefli bir bazilikadır. Yan nefleri orta neften ayıran yeşil benekli breş sütunlardan kuzey sıradakiler ayaktadır; güney sıradakiler on sekizinci yüzyılın deprem ve yangınında devrilip kaldırılmıştır. Sütunların üstündeki kompozit mermer başlıklar, kornişler ve pencere kemerleri beşinci yüzyıl taş işçiliğinin en iyi örneklerindendir; yapıda devşirme malzeme yoktur, her parça buraya özel yontulmuştur. Doğuda apsis dıştan üç cephelidir, altında haç biçimli bir rölik odası bulunmuştur.

En çok konuşulan öğe orta nefteki döşemedir: renkli taşların kesilip birbirine kakılmasıyla kurulan geometrik opus sectile zemin, köşelerinde porfir içine işlenmiş kanatlı bir grifon ile av sahnesi taşır. Batıda narteks dört mermer sütunlu bir revakla avluya açılır, sağdaki tuğla minarenin gövdesi ayakta kalmış, külahı ile peteği yoktur. Güneydeki yirmi dört sütunlu sarnıç da külliyenin parçasıdır.

Bugün bunların hiçbiri yakından görülemez. 1908 kışında kar ağırlığıyla çöken çatı bir daha yapılmadı, bina yüz yılı aşkın süre üstü açık kaldı. Projeleri 2019'da onaylanan restorasyon Vakıflar Genel Müdürlüğü eliyle 2023'te başladı; Şubat 2025'te kurulan geçici uzay kafes çatı üstünü yüz yıl sonra ilk kez kapattı. Eylül 2026 itibarıyla kazılar ve sarnıcın temizliği sürüyor, açılış tarihi yok.

İmrahor İlyas Bey Camii'ne ne zaman gitmeli?

Yapı ziyarete kapalı olduğu için bugün buraya kendi başına bir gezi düzenlenmez. Sokaktan bakınca çevre duvarı, minarenin gövdesi ve çatının çelik örtüsü görülür. Doğrusu açılışını bekleyip Yedikule Hisarı ile aynı güne koymaktır. Duyuru geldiğinde en rahat saatler hafta içi sabahlardır; cuma öğleleri ilk aylarda kalabalık olacaktır.

İmrahor İlyas Bey Camii'ne ulaşım

En yakın durak, 26 Şubat 2024'te açılan Sirkeci-Kazlıçeşme banliyö hattının Yedikule istasyonudur; yapıya 330 metredir. Kocamustafapaşa istasyonu 560 metre kuzeydoğuda, Kazlıçeşme 1,1 kilometre batıdadır. Hat Sirkeci'de Marmaray ile T1 tramvayına bağlanır. Çevrede tramvay ya da metro durağı yoktur; Yenikapı 2,1 kilometre kuzeydoğuda kalır.

Şantiye kapısından içeri girilmez, bilet ya da randevu yoktur. Yapı İmam Aşir Sokak ile İmrahor İlyasbey Caddesi arasındaki dar sokaklarda kaldığı için araçla gelmek zordur. Yedikule Hisarı 580 metre güneybatıda, Yedikule Bostanları da aynı yöndedir; yürüyüşü bu üçünü birleştirerek kurmak en iyisidir.

İmrahor İlyas Bey Camii nerede?

Yapı, tarihî yarımadanın güneybatı ucunda, Yedikule ile Samatya arasındaki yamaçta durur. Marmara kıyısı 280 metre güneydoğuda, deniz surlarının Narlıkapı'sı 165 metre güneydedir. Kara surları 600 metre batıda, Yedikule Hisarı 580 metre güneybatıda kalır; Koca Mustafa Paşa Camii 800 metre kuzeydedir.

Haritalar'da aç

İmrahor İlyas Bey Camii hakkında sıkça sorulan sorular

İmrahor İlyas Bey Camii ziyaret edilebiliyor mu?

Hayır. Yapı 2023'te başlayan restorasyon nedeniyle kapalıdır; Kültür Envanteri kaydı 5 Haziran 2026 güncellemesiyle de "ziyarete kapalı" diyor. Şubat 2025'te geçici uzay kafes çatı tamamlandı, kazılar ile duvar enjeksiyonları sürüyor. Vakıflar çalışma bitince yapının ibadete açılacağını söylüyor, tarih vermiyor.

Yapı gerçekten Ayasofya'dan eski mi?

Evet. Studios'un bazilikası beşinci yüzyılın ortasında, 461 yılına doğru yapıldı; Ayasofya'nın bugünkü binası 537'de tamamlandı. Aradaki fark yaklaşık seksen yıldır. İmrahor İlyas Bey Camii, İstanbul'da ayakta duran en eski dinî yapıdır ve erken hıristiyan bazilikasının şehirde kalan tek örneğidir.

Camiye adını veren İmrahor kimdir?

II. Bayezid'in mîrâhuru, yani saray ahırlarının âmiri İlyas Bey. İmrahor bu unvanın halk ağzındaki söylenişidir. Arnavutluk'un Görice kasabası yakınındaki Boboştitsa köyünden gelen İlyas Bey, Görice'de de cami, medrese, hamam ve türbeden oluşan bir külliye yaptırdı; öldüğünde oradaki türbesine gömüldü.

Kilise hangi yıl camiye çevrildi?

Kesin yıl bilinmiyor. TDV İslâm Ansiklopedisi dönüşümü yalnızca II. Bayezid dönemine, 1481-1512 arasına yerleştirir; sık sık kullanılan 1486 tarihi aslında İlyas Bey'e Boboştitsa köyünün bağışlandığı temliknâmenin tarihidir. Camiye çevrilmeyi anlatan bir kitâbe de yoktur; yapıdaki tek tarih metni 1804 onarımına aittir.

Yapıyı bu hâle ne getirdi?

Üst üste gelen yangın ve depremler. 23 Ağustos 1782'deki Samatya yangınında ağır hasar gördü, 1804 ve 1821'de onarıldı, 1894 depreminde ahşap çatı zayıfladı. 1908 kışında biriken karın ağırlığıyla çatı çöktü ve bir daha yapılmadı. Tekkelerin kapatıldığı 1925'ten sonra bina terk edildi, yüz yıl boyunca üstü açık kaldı.