Büyük Yeni Han

Tarihi Yapı Han ve Kervansaray

Fatih · İstanbul

Çakmakçılar Yokuşu'nda, III. Mustafa'nın 1760'larda yaptırdığı üç katlı han. Sarrafların ve Emniyet Sandığı'nın yerini bugün gümüş atölyeleri aldı; sokak cephesindeki taş konsollu çıkmalar ile köşedeki kuşevi yapının imzasıdır.

Devamını oku

Büyük Yeni Han ziyaret bilgileri

Ziyaret süresi: 20–40 dk

Büyük Yeni Han'a genel bakış

Büyük Yeni Han, Çakmakçılar Yokuşu'nda III. Mustafa'nın yaptırdığı üç katlı bir handır. Arsa 1761'de vakıflarla takas edilerek toplandı, yapı 1177 hicrî yılında, yani 1763-64'te tamamlandı; hanın bir köşesinde görülen tarih budur. Baş mimarı bilinmiyor, belgelerde yapı emini olarak Şehremini Haşim Ali Bey geçer. Hanın kirası, aynı padişahın o yıllarda yaptırdığı Laleli Külliyesi'nin vakfını besliyordu.

Han uzun süre sarrafların merkeziydi; 1780 tarihli bir kayıtta odaların yetmiş dördü sarraflarca, yirmi sekizi başka tüccarlarca kullanılıyordu. Emniyet Sandığı 1868'de burada açıldı ve 1927'de Cağaloğlu'na taşınana kadar hanın üst katında çalıştı. Yirminci yüzyılda odalara dokuma ve küçük sanayi atölyeleri yerleşti, 1980'lerden sonra da gümüşçüler. Han bugün de çalışır durumdadır ve sinemadan dizilere birçok yapıma mekân oldu.

Büyük Yeni Han'da ne görülür

Yapı dar ve meyilli bir araziye oturur; plan bu yüzden tam dikdörtgen değildir, ama avlular düzgün çıksın diye odalar farklı derinliklerde tasarlanmıştır. Zemin kat kesme taş, üst katlar taş ve tuğla sıralarının almaşık örgüsüdür. Kare kesitli taş payelere oturan tuğla kemerli revaklar üç kat boyunca döner, arkalarında tonozlu odalar sıralanır. Bazı odaların tavanlarında Avrupa etkili, manzara sahneli boyalı bezeme izleri durur.

Avlunun kaç tane olduğu kaynaklara göre değişir: TDV İslâm Ansiklopedisi biri kırk iki, öteki yirmi beş metre uzunluğunda iki avlu sayar, İngilizce kaynaklar ise seksen beş metrelik tek bir avlunun on dokuzuncu yüzyılda eklenen bir yapıyla ikiye bölündüğünü söyler. Oda sayısı da öyle: yüz ellinin üstü denir, Ahmet Yaşar özgün sayıyı yüz altmış dört olarak verir. Dışarıda görülecek iki şey daha vardır: sokağın kavsine uyan, taş konsollara oturan üst kat çıkmaları ile köşedeki taş kuşevi.

Büyük Yeni Han'a ne zaman gitmeli?

Han müze değil, çalışan bir ticaret yapısıdır; avlu esnafın mesaisine göre açılır. Hafta içi sabah dokuz ile akşam yedi arası en güvenli aralıktır, pazar günleri dükkânların çoğu kapalıdır ve han ıssız kalır. Kapalıçarşı ile Mısır Çarşısı arasında dolaşan kalabalık öğleden sonra artar, avluyu fotoğraflamak için sabah saatleri daha rahattır.

Gezi yirmi ile kırk dakika sürer. Avlunun bir bölümü esnafın otoparkı olarak kullanılır, üst katlara merdivenle çıkılır ve odaların çoğu özel atölyedir; kapıları çalmadan içeri girilmez, çalışanların fotoğrafı izinsiz çekilmez. Büyük Valide Han, Kapalıçarşı ve Nuruosmaniye Camii yürüme mesafesindedir.

Büyük Yeni Han'a ulaşım

T1 tramvayının Çemberlitaş durağından Nuruosmaniye ve Kapalıçarşı üzerinden yürüyerek on dakika, Eminönü durağından Tahtakale'ye tırmanarak yaklaşık on beş dakika sürer. Çakmakçılar Yokuşu dik ve daracıktır, gün boyu el arabalarıyla doludur; rahat ayakkabıyla gidin.

Avluya girmek ücretsizdir, bilet ya da izin gerekmez. Han bakımsızdır ve restorasyon beklemektedir; basamaklar ve korkuluklar yer yer eksiktir, üst katlarda dikkatli olun.

Büyük Yeni Han nerede?

Han, Beyazıt'tan Sultanhamam'a inen Çakmakçılar Yokuşu'nun sağ kenarında, Büyük Valide Han'ın alt köşesinin karşısında durur. Üstünde Sandalyeciler, altında Çarkçılar, arkasında Tarakçılar sokakları uzanır; Kapalıçarşı güneybatıda, Mısır Çarşısı ile Eminönü kuzeydoğuda, Süleymaniye ise batıdaki sırtta kalır.

Haritalar'da aç

Büyük Yeni Han hakkında sıkça sorulan sorular

Büyük Yeni Han gezisi ne kadar sürer?

Ziyaret genellikle 20–40 dakika sürer.

Büyük Yeni Han gezilebilir mi, giriş ücretli mi?

Han çalışan bir ticaret yapısıdır; avluya girmek ücretsizdir, bilet ya da randevu gerekmez. Esnafın mesai saatlerinde açıktır, pazar günleri dükkânların çoğu kapalıdır. Odalar özel atölye olduğu için içeri girilmez, avlu ve revaklar serbestçe gezilir.

Büyük Yeni Han ile Büyük Valide Han aynı yer mi?

Hayır, ikisi ayrı yapıdır ve Çakmakçılar Yokuşu'nun iki yanında karşılıklı dururlar. Büyük Valide Han on yedinci yüzyıldan kalmadır, üç avlulu ve daha düzensizdir, sosyal medyada ünlenen kubbeli çatısı 2017'den beri kapalıdır. Büyük Yeni Han ise on sekizinci yüzyıl sonundan, üç katlı ve düzenli revaklıdır.

Büyük Yeni Han'ı kim, ne zaman yaptırdı?

III. Mustafa yaptırdı. Arsa 1761'de vakıf takaslarıyla toplandı, yapı hicrî 1177'de, yani 1763-64'te tamamlandı. Baş mimarı bilinmiyor; belgelerde yapı emini olarak Şehremini Haşim Ali Bey geçer. Kirası, aynı padişahın Laleli Külliyesi vakfına gelir sağlıyordu.

Handa bugün kimler çalışıyor?

Ağırlıkla gümüş atölyeleri ve toptancılar. Han kurulduğunda sarrafların merkeziydi, çoğu Ermeni'ydi; 1868'de Emniyet Sandığı burada açıldı ve 1927'ye kadar kaldı. Sarraflar Bankalar Caddesi'ne taşınınca yerlerini dokumacılar, 1980'lerden sonra da gümüşçüler aldı.

Handaki kuşevi nerede?

Hanın en üst kat saçağının altında, sokak köşesine gelen noktadadır; iki yanında celî hatla "maşallah" yazılıdır ve altında yapının 1177 tarihi bulunur. Bugün yalnızca bir bölümü ayaktadır. Kültür Envanteri hanın duvarında iki ayrı kuşevi ile bir duvar çeşmesini ayrı kayıt olarak tescil eder.