Sahaflar Çarşısı

Tarihi Yapı Çarşı ve Pazar

Fatih · İstanbul

Beyazıt Camii ile Kapalıçarşı arasında, çınar gölgesindeki küçük bir avluyu çeviren kitapçı dükkânları. Osmanlı'nın sahaf geleneğini sürdüren çarşı bugün ağırlıkla ders ve dil kitabı satar, ama avlunun kendisi ayakta.

Devamını oku

Sahaflar Çarşısı ziyaret bilgileri

Ziyaret saatleri: 10:00 – 18:00; Şu an kapalı
Ziyaret süresi: 20–40 dk

Sahaflar Çarşısı'na genel bakış

Sahaflar Çarşısı, Beyazıt Camii'nin avlu duvarı ile Kapalıçarşı'nın Fesçiler Kapısı arasında, iki uçtan kemerli kapılarla girilen küçük bir avludur. Avluyu üç yandan tek katlı kitapçı dükkânları çevreler; ortada çınarlar, tenteler ve dışarı taşmış sergi masaları vardır. Çarşı bu hâliyle şehrin en yoğun turist hattının tam ortasında, ama kendi ölçeğinde sakin bir cep gibi durur.

Osmanlı'da sahaflık büyük camilerin çevresinde toplanırdı ve bu çarşı önceleri bugünkü yerinde değildi: eski sahaflar çarşısı Kapalıçarşı'nın içindeydi. Evliya Çelebi orada yaklaşık elli dükkân ve üç yüz kadar çalışan sayar. Bugünkü avlu ise hakkakların, yani mühür ve madeni kalıp kazıyıcılarının çarşısıydı. Sahaflarla fesçiler zamanla yer değiştirdi, iş 1910'lara doğru tamamlandı ve burası Sahaflar Çarşısı adıyla anılmaya başladı.

Sahaflar Çarşısı'nda ne görülür

Çarşı 1950'de büyük bir yangın geçirdi; belediye avluyu betonarme olarak yeniden düzenledi, 1952'den sonra da burada yalnızca kitap satılmasını istedi. Bugün gördüğünüz dükkân sıraları o düzenlemeden kalmadır. Avlunun ortasında iki küçük durak vardır: 1981'de dikilen İbrahim Müteferrika büstü ile bir ağacın dibine konmuş eski bir mezar taşı. Taş, Laleli'deki Çoban Çavuş Camii'nin haziresinden getirilen Sahaf Kırımlı Hasan Efendi'ye aittir. Avluda ayrıca tescilli bir çeşme bulunur.

Raflardaki kitapların niteliği değişti. Bir zamanlar el yazmaları, minyatürlü nüshalar ve nadir baskılar satan çarşıda bugün ağırlıkla üniversite hazırlık kitapları, yabancı dil setleri, ders kitapları ve ikinci el baskılar bulunur; eski kitap arayan için de birkaç dükkân ayakta kalmıştır. Buna karşılık çarşının hafızası güçlüdür: Ali Emîrî Efendi'nin otuz altına satın aldığı ve Türkçenin en önemli kaynaklarından biri olan Dîvânü Lugati't-Türk'ün bilinen tek nüshası, yaygın anlatıya göre bu çarşıda ortaya çıkmıştır.

Sahaflar Çarşısı'na ne zaman gitmeli?

Çarşı yönetiminin kapıya astığı tarifeye göre hafta içi yedide açılır, yirmide kapanır; pazar günleri onda açılıp on sekizde kapanır. Ancak dükkânların çoğu dokuza doğru kepenk kaldırdığı için erken saatte gelen kapalı vitrin bulabilir. Sabahın ortası en sakin zamandır, öğleden sonra Kapalıçarşı'dan gelen akın avluyu doldurur. Yağmurlu günlerde tezgâhların çoğu içeri alınır, dolayısıyla açık havada kitap karıştırmak için kuru bir gün seçin.

Gezi yirmi ile kırk dakika sürer. Beyazıt Camii'nin avlusu 35 metre, Kapalıçarşı'nın Fesçiler Kapısı 40 metre uzakta olduğu için üçü tek yürüyüşe girer.

Sahaflar Çarşısı'na ulaşım

En yakın durak T1 tramvayının Beyazıt-Kapalıçarşı durağıdır, yaklaşık 140 metre güneyde; Çemberlitaş durağı 460 metre güneydoğuda, Laleli-Üniversite durağı 550 metre batıdadır. M2 metrosunun Vezneciler-İstanbul Üniversitesi istasyonu 590 metre batıda kalır. Eminönü'nden yürümek yaklaşık bir kilometredir.

Giriş ücretsizdir, bilet ya da randevu gerekmez. Avlu iki kapı arasında geçit gibi kullanılır; kapılar tarifedeki saatler dışında kapanır. Kitap fiyatları etiketli değildir, sormak ve pazarlık etmek olağandır; eski baskı arıyorsanız aradığınız kitabı esnafa tarif edin, stoğun büyük bölümü vitrinde değil arka raftadır.

Sahaflar Çarşısı nerede?

Çarşı, tarihî yarımadanın sırtında, Beyazıt Meydanı ile Kapalıçarşı arasındaki daralan sokakların içindedir. Beyazıt Camii'nin külliye sınırı 35 metre batıda, Kapalıçarşı'nın Fesçiler Kapısı 40 metre güneydoğuda, İstanbul Üniversitesi'nin anıtsal ana kapısı ise 180 metre kuzeybatıda kalır. Avluya iki uçtaki kemerli kapıdan girilir.

Haritalar'da aç

Sahaflar Çarşısı hakkında sıkça sorulan sorular

Sahaflar Çarşısı gezisi ne kadar sürer?

Ziyaret genellikle 20–40 dakika sürer.

Sahaflar Çarşısı'na giriş ücretli mi?

Hayır, çarşı iki kapısı arasında bir sokak geçidi gibidir ve girişi ücretsizdir; bilet ya da randevu gerekmez. Çarşı yönetiminin kapıya astığı tarifeye göre hafta içi 07.00-20.00, pazar günleri 10.00-18.00 açıktır; dükkânların çoğu ise dokuza doğru kepenk kaldırır.

Sahaflar Çarşısı eskiden de burada mıydı?

Hayır. Osmanlı döneminin sahaflar çarşısı Kapalıçarşı'nın içindeydi; Evliya Çelebi orada yaklaşık elli dükkân sayar. Bugünkü avlu ise hakkakların, yani mühür kazıyıcılarının çarşısıydı. Sahaflarla fesçiler zamanla yer değiştirdi ve burası 1910'lara doğru Sahaflar Çarşısı adını aldı.

Bugün çarşıda ne satılıyor?

Ağırlıkla üniversite hazırlık kitapları, yabancı dil setleri, ders kitapları ve ikinci el baskılar. El yazması ve nadir baskı satan bibliyograf sahaflık büyük ölçüde geriledi, ama eski kitap ve efemera bulunduran birkaç dükkân hâlâ var. Fiyatlar etiketli değildir, sormak ve pazarlık etmek olağandır.

Dîvânü Lugati't-Türk burada mı bulundu?

Yaygın anlatı öyle der. Kâşgarlı Mahmud'un sözlüğünün bilinen tek nüshası II. Meşrutiyet'in ardından İstanbul'da ortaya çıktı ve Ali Emîrî Efendi tarafından otuz altına satın alındı. Kitabın Sahaflar Çarşısı'nda bulunduğu anlatısı yerleşmiştir, ancak ansiklopedik kaynaklar satın almayı anlatırken çarşının adını vermez.

Avlunun ortasındaki büst ve mezar taşı nedir?

Büst, ilk Türk matbaasını kuran İbrahim Müteferrika'nındır ve belediye tarafından 1981'de dikilmiştir. Yanındaki eski mezar taşı ise Sahaf Kırımlı Hasan Efendi'ye aittir; Laleli'deki Çoban Çavuş Camii'nin haziresinden getirilip ağacın dibine konmuştur.