III. Ahmet Çeşmesi

UNESCO Dünya Mirası

Tarihi Yapı

Topkapı Sarayı'nın Bab-ı Hümayun kapısı ile Ayasofya arasında duran, 1728 tarihli meydan çeşmesi. Dört cephesinde birer çeşme, dört köşesinde birer sebil bulunan yapı, mermer kabartmaları ve çini kuşaklarıyla Lale Devri'nin en gösterişli eseri sayılır.

Devamını oku

III. Ahmet Çeşmesi ziyaret bilgileri

Ziyaret süresi: 10–20 dk
Engelli erişimi: Var; Engelli erişimi

III. Ahmet Çeşmesi

Var

Çeşme tramvay durağı ile Bab-ı Hümayun arasındaki düz meydandadır; dört cephesi de tekerlekli sandalyeyle dolaşılabilir, basamak yoktur. Yapının çevresinde alçak bir demir parmaklık vardır, kitabeler bu yüzden birkaç metre uzaktan okunur.

III. Ahmet Çeşmesi'ne genel bakış

III. Ahmet Çeşmesi, Topkapı Sarayı'nın Bab-ı Hümayun kapısı ile Ayasofya arasındaki meydanda duran bir Osmanlı meydan çeşmesidir. Kitabesine göre 1728'de Sultan III. Ahmed yaptırmıştır; eserin yapılmasını Sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa tavsiye etmiştir.

Çeşme, Lale Devri denen dönemin en gösterişli yapısıdır ve Osmanlı çeşme mimarisinde bir dönüm noktası sayılır. Klasik dönemin sade duvar çeşmelerinin yerine, dört yanından su alınan, köşelerinde sebilleri olan, köşk görünümlü bağımsız bir yapı konmuştur. Bundan sonraki yüzyıl boyunca yapılan meydan çeşmeleri bu örneği izledi.

Mimarının kim olduğu bilinmiyor. Kayserili Mehmed Ağa'ya mal edilse de bunu destekleyen bir kayıt yoktur; arşivde yalnızca alemlerle şebekelerin yaldızlanmasını onun üstlendiği geçer. Yapı bugüne büyük bir değişiklik görmeden ulaştı, 1947-1952 yıllarının on liralık banknotlarının arkasına da basıldı.

III. Ahmet Çeşmesi'nde ne görülür

Plan karedir. Dört cephenin ortasında birer çeşme, çeşmelerin iki yanında mihrap biçimli nişler vardır; bir cephede nişlerin yerini kapılar alır. Bu kapılardan girilen dehliz, ortadaki sekizgen su haznesinin çevresini dolaşır: sebilciler görev yerlerine buradan geçerdi. Dört köşede, dışa yuvarlak taşan üçer şebekeli birer sebil bulunur ve tunç şebekelerinde lale motifi tekrarlanır.

Üstü geniş saçaklı, kurşun kaplı bir ahşap çatıdır. Ortada sekizgen kasnak üzerinde dilimli bir kubbecik, sebillerin üstünde dört küçük kubbecik yükselir; beşinin de tepesinde altın yaldızlı tunç alemler vardır.

Yüzeylerde boş yer bırakılmamıştır. Mermer kabartmalar, mukarnas sıraları ve renkli çini kuşakları iç içe geçer; saçak altındaki dal kıvrımları Batı sanatından gelir. Seyyid Vehbî'nin on dört kıtalık kasidesi ta'lik hatla cepheleri dolaşır. Son tarih beytini III. Ahmed'in kendisi söylemiş ve Ayasofya'ya bakan cepheye celi sülüsle yazmıştır. Aynı cephede musluğun üstündeki madalyonda "maşallah" okunur.

III. Ahmet Çeşmesi'ne ne zaman gitmeli?

Çeşme açık meydandadır, günün her saati görülebilir ve ücretsizdir. Sabahın erken saatleri en sakin zamandır: Topkapı Sarayı'nın kapısı 09.00'da açıldığından sonrasında meydan bilet kuyruğuyla dolar.

Öğleden sonra güneş Ayasofya'ya bakan cepheyi aydınlatır, kabartmalar o saatte daha iyi okunur. Akşam yapı dışarıdan aydınlatılır. Gölgesinin saray duvarına düştüğü öğle sonrası, fotoğrafçıların beklediği andır.

III. Ahmet Çeşmesi'ne ulaşım

En yakın durak T1 Kabataş-Bağcılar tramvayının Gülhane durağıdır, oradan meydana dört yüz metre yürünür; Sultanahmet durağı da altı yüz metre uzaklıktadır. Marmaray'ın Sirkeci istasyonu bir kilometre kuzeydedir.

Ayasofya'dan çıkıp Topkapı Sarayı'na yürüyen herkes çeşmenin önünden geçer. Yapıya girilmez, çevresindeki alçak parmaklık yüzünden kitabeler birkaç metre uzaktan okunur; yakın çekim için uzun objektif gerekir. Meydanda gölge az olduğundan yaz öğlelerinde şapka ve su işe yarar.

III. Ahmet Çeşmesi nerede?

Çeşme, tarihi yarımadanın doğu ucunda, Topkapı Sarayı'nın Bab-ı Hümayun kapısı ile Ayasofya'nın dış avlusu arasındaki meydanda durur. Kuzeyinde sarayın birinci avlusuna açılan kapı, güneybatısında Ayasofya, doğusunda Gülhane Parkı'nın duvarları vardır. Denizden yaklaşık kırk metre yükseklikteki bu düzlük, Bizans'tan bu yana şehrin en işlek meydanlarından biridir.

Haritalar'da aç

III. Ahmet Çeşmesi hakkında sıkça sorulan sorular

III. Ahmet Çeşmesi gezisi ne kadar sürer?

Ziyaret genellikle 10–20 dakika sürer.

III. Ahmet Çeşmesi engelli erişimine uygun mu?

Evet, engelli erişimi var. Çeşme tramvay durağı ile Bab-ı Hümayun arasındaki düz meydandadır; dört cephesi de tekerlekli sandalyeyle dolaşılabilir, basamak yoktur. Yapının çevresinde alçak bir demir parmaklık vardır, kitabeler bu yüzden birkaç metre uzaktan okunur.

III. Ahmet Çeşmesi'ni görmek ücretli mi?

Hayır. Çeşme Bab-ı Hümayun ile Ayasofya arasındaki açık meydanda durur; bileti, kapısı ve kapanış saati yoktur, dört cephesi de her saat ücretsiz görülebilir. Yapının içine girilmez, gezilecek bir iç mekânı yoktur. Gece de dışarıdan aydınlatılır.

Çeşme kaç yılında ve kimin için yapıldı?

Kitabesine göre 1728'de Sultan III. Ahmed yaptırdı; yapılmasını Sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa tavsiye etmişti. III. Ahmed eserin tamamlandığını rahat görememiş, 1730 Eylülü'ndeki Patrona Halil ayaklanmasıyla tahtını kaybetmişti. Mimarının kim olduğu bilinmiyor.

Üsküdar'daki III. Ahmet Çeşmesi ile aynı yapı mı?

Hayır, ikisi ayrı çeşmedir ve ikisi de 1728'de yapılmıştır. Üsküdar İskele Meydanı'ndaki çeşme, III. Ahmed'in annesi Gülnuş Emetullah Sultan'ın hayratı olarak yaptırılmıştır ve daha sadedir. Kitabelerinin şairleri de farklıdır; Nedîm'in manzumesi Üsküdar'dakindedir.

Cephelerdeki yazılar ne anlatıyor?

Cepheleri ve sebillerin üstünü dolaşan metin, Seyyid Vehbî'nin çeşme için yazdığı on dört kıtalık tarih kasidesidir ve ta'lik hatla işlenmiştir. Son tarih beytini padişahın kendisi söylemiş, Ayasofya'ya bakan cepheye celi sülüsle yazmıştır; altındaki imza bunu doğrular.

Köşelerdeki sebiller ne işe yarardı?

Sebil, hayrat olarak su ve şerbet dağıtılan bölümdür. Dört köşedeki sebillerin her birinde üç şebekeli pencere vardır; görevli, yapının içindeki dehlizden gelip şebekenin ardından gelip geçene bardakla ikram ederdi. Bugün yapı bir anıt olarak korunuyor, sebillerden dağıtım yapılmıyor.