Kanlı Kilise

Tarihi Yapı Dini Yapı

Fatih · Balat · İstanbul

Fener yokuşunun tepesinde, Rum Lisesi'nin hemen yanında yüksek duvarlar ardında duran on üçüncü yüzyıl kilisesi. İstanbul'da camiye çevrilmeden bugüne ibadete açık kalan tek Bizans kilisesidir; kırmızı kubbe kulesi, Fatih'in fermanı ve dehlizli kriptasıyla tanınır.

Devamını oku

Kanlı Kilise ziyaret bilgileri

Ziyaret süresi: 15–30 dk

Kanlı Kilise'ye genel bakış

Kanlı Kilise, Fener'in dik yokuşlarının tepesinde, yüksek taş duvarların ardında duran küçük bir Rum Ortodoks kilisesidir. Asıl adı Panagia Mouchliotissa, yani Moğolların Meryemi'dir. İstanbul'da Bizans döneminden kalıp hiçbir zaman camiye çevrilmeyen ve bugün de ibadete açık olan tek kilise budur.

Yerde yedinci yüzyılda bir kadın manastırı vardı. Latin işgalinden sonra 1261'de İsaakios Doukas yeniden yaptırdı. Bugünkü yapıyı, İlhanlı hükümdarı Abaka Han'ın dul eşi ve VIII. Mihail'in kızı Maria Palaiologina, 1281'de İstanbul'a dönünce kurdu; kilise adını ondan alır. Türkçe adının 1453'te çevresinde yaşanan kanlı çarpışmadan geldiği anlatılır. Fatih Sultan Mehmed kiliseyi Fatih Camii'nin mimarının annesine bağışladı; bu ferman sonraki dönüştürme girişimlerinde kiliseyi korudu.

Kanlı Kilise'de ne görülür

Planı İstanbul'da eşi olmayan bir dört yapraklı yoncadır: ortadaki kubbe yüksek bir kuleye oturur, dört yöne yarım kubbeli dört niş açılır. Dışarıdan en çok göze çarpan bu kırmızı sıvalı kubbe kulesidir. Güney yan sonradan yıkılıp üç nefle genişletildi; 1633, 1640 ve 1729 yangınlarından sonraki onarımlar yapının ilk zarafetini büyük ölçüde örttü.

İçerisi ikonalarla doludur. Oymalı ahşap ikonostasis, gümüş kaplamalı Meryem ikonası ve büyük aziz ikonaları dikkat çeker; bir lunette tahtta oturan bir aziz tasviri vardır. Duvarda çerçeveli fermanlar, aralarında Fatih'in bağış fermanı asılıdır. Harimin altındaki tuğla tonozlu kripta ise halk arasında Ayasofya'ya uzandığı söylenen bir dehlizin girişi olarak anılır; bugün yalnızca ağzı görülebilir.

Kanlı Kilise'ye ne zaman gitmeli?

Kilisenin ilan edilmiş bir ziyaret saati yoktur. Hafta içi gündüz saatleri, görevliye ulaşmak için en iyi zamandır; pazar sabahları ayin yapılır ve cemaat dışındakilerin sessizce arkada durması beklenir. Kapı açılmazsa dışarıdan kubbe kulesini ve duvarları görmek de Fener yürüyüşüne değer katar.

Harimi, ikonaları ve kriptanın girişini görmek yarım saati bulmaz. Kubbe kulesinin kırmızı sıvası sabah ışığında en iyi görünür.

Kanlı Kilise'ye ulaşım

Eminönü'den kalkan T5 tramvayının Fener durağından ya da sahil yolundan geçen otobüslerin Fener durağından kiliseye yokuş yukarı beş on dakika yürünür. Yol Fener Rum Patrikhanesi'nin önünden geçer; kırmızı tuğlalı Rum Lisesi'ni hedef almak yönü kolayca bulur. Sokaklar dik ve yer yer merdivenlidir.

Kapıya gelince avlu kapısının yanındaki zili çalın. İçeride omuz ve dizlerin kapalı olması beklenir, ayin varsa fotoğraf çekilmez. Küçük bir bağış bırakmak kilisenin bakımına katkıdır. Aynı yürüyüşe Patrikhane, Dimitri Kantemir'in evi ve Balat sokakları kolayca girer.

Kanlı Kilise nerede?

Kilise, tarihi yarımadanın kuzeybatısında, Haliç'e inen Fener yamacının üst kesiminde, Tevkii Cafer Mektebi Sokağı'ndadır. Kırmızı tuğlalı Fener Rum Erkek Lisesi hemen doğusunda yükselir; Fener Rum Patrikhanesi yokuş aşağı 250 m kadar doğuda, Haliç kıyısı ise kuzeyde birkaç yüz metre ötededir. Balat semti batıda başlar.

Haritalar'da aç

Kanlı Kilise hakkında sıkça sorulan sorular

Kanlı Kilise gezisi ne kadar sürer?

Ziyaret genellikle 15–30 dakika sürer.

Kanlı Kilise'ye neden bu ad verilmiş?

Anlatılana göre 29 Mayıs 1453'te kilisenin çevresinde kentin son direnişlerinden biri yaşandı ve çarpışmada o kadar kan döküldü ki yamaçtan Haliç'e aktı. Kiliseye çıkan Sancaktar Yokuşu'nun adı da burada ölen Osmanlı sancaktarından gelir.

Kanlı Kilise neden camiye çevrilmedi?

Fatih Sultan Mehmed kiliseyi, Fatih Camii'nin Rum mimarının annesine bağışladı ve II. Bayezid bu bağışı onayladı. Sonraki yüzyıllarda iki dönüştürme girişimi oldu, ama ferman sayesinde kilise Rum cemaatinde kaldı. Fermanın kendisi bugün içeride asılıdır.

Kiliseye girmek ücretli mi, nasıl girilir?

Bilet yoktur, giriş ücretsizdir. Kapı çoğu zaman kapalı olduğu için avlu kapısının yanındaki zil çalınır; yakında oturan görevli uygunsa kapıyı açar. Bakım için küçük bir bağış bırakmak adettendir ama zorunlu değildir.

Kilisenin adındaki "Moğollar" nereden geliyor?

Bugünkü yapıyı kuran Maria Palaiologina, İmparator VIII. Mihail'in kızıydı ve İlhanlı hükümdarı Abaka Han ile evlendirilmişti. Kocası ölünce 1281'de İstanbul'a döndü ve manastırı yeniden kurdu; kilise o günden beri Moğolların Meryemi diye anılır.

Yakında başka neler görülür?

Kırmızı tuğlalı Fener Rum Erkek Lisesi kilisenin hemen yanındadır. Fener Rum Patrikhanesi yokuş aşağı 250 m kadar doğuda, Sveti Stefan Kilisesi kıyıda 250 m kadar kuzeydedir; Balat'ın renkli sokakları da yürüme mesafesindedir.