İran

Türk vatandaşları İran'a vizesiz girer; ikili anlaşma gereği umuma mahsus, hususi, hizmet ve diplomatik pasaport sahipleri her girişte 90 güne kadar kalabilir. Anlaşmanın sınırı vardır: altı ay içinde 90, bir yıl içinde 180 günden fazla kalınamaz, süre aşımında para cezası ödenir ve emniyetten çıkış vizesi alınır. Muafiyet yalnızca turistik ziyaret içindir. Pasaportta İsrail vizesi ya da damgası varsa ülkeye alınmazsınız; İran damgası ise sonradan ABD'ye vizesiz giriş (ESTA) hakkınızı düşürür. Ulaşım üç yoldan olur: İstanbul-Tahran uçuşu yaklaşık üç saat, Gürbulak-Bazergan kara kapısı Doğubayazıt'ın doğusunda, Van üzerinden tren hattı ise düzensiz çalışır. Ağustos 2026 itibarıyla hava sahası kapanabilmekte ve sınır kapıları ani kapatılabilmektedir, yola çıkmadan doğrulayın.

Çalışmaz ve bu, İran seyahatinin en kritik pratik konusudur. Yaptırımlar nedeniyle Visa, Mastercard ve American Express ülkede geçmez, yabancı kartla bankamatikten para çekilemez, otel ve bilet çevrimiçi ödenemez. Bütün bütçenizi nakit euro ya da dolar olarak yanınızda götürmeniz gerekir ve ülkedeyken para transferi yapmanın pratik bir yolu yoktur — ne kadar harcayacağınızı baştan hesaplayıp üzerine pay ekleyin. Bozdurma işini havalimanındaki ya da çarşıdaki resmî döviz bürolarında yapın. Nakit taşımak istemiyorsanız, gelmeden önce sipariş edilip nakit yüklenen turist banka kartları (Mah Card, Daric Pay gibi) yerel Shetab ağında çalışır ve restoran, otel, mağazada geçer. Fiyat sorarken "riyal mi tümen mi" diye teyit edin: 1 tümen 10 riyaldir ve halk her zaman tümenle konuşur.

Kıyafet burada toplumsal beklenti değil yasadır ve yabancıları da kapsar. Kadınlar kamusal alanda saçlarını örten başörtüsü takmak, kalçayı kapatan uzun ve bol bir üst ile bilekleri örten pantolon giymek zorundadır; başörtüsü büyük şehirlerde gevşek takılır ama uçaktan iner inmez gereklidir ve otel lobisi dâhil her yerde geçerlidir. Camilere ve türbelere girerken çador istenir, girişte verilir. Erkekler için şort yasaktır. Bunun dışında yalnız seyahat eden kadın gezginler İran'ı genellikle güvenli ve misafirperver bulur; taciz oranı düşüktür, halk yabancıya son derece sıcak davranır ve eve davet etmek yaygın bir gelenektir. Yine de bazı kurallar vardır: evli olmayan çiftlere aynı odayı vermeyen oteller bulunur, kamusal alanda yakınlıktan kaçının. Kıyafet kuralını tartışmayın, uyum sağlayın.

Klasik rota için 10-12 gün idealdir, 7 gün sıkıştırılmış bir versiyonuna yeter. Standart hat şudur: Tahran'da iki gün (Gülistan Sarayı, Ulusal Müze, Mücevherat Müzesi, çarşı), oradan Kaşan'a inip tüccar konakları ile Fin Bahçesi'ni gezin ve isterseniz Maranjab Çölü'nde bir gece geçirin. Ardından üç gün İsfahan: Nakş-ı Cihan Meydanı ve çevresindeki camiler, köprüler, Culfa mahallesi ve çarşı. Sonra iki gün Yezd: kerpiç eski şehir, rüzgâr kuleleri, Zerdüşt ateş tapınağı ve sessizlik kuleleri. Son durak üç gün Şiraz: şehirde Hafız ve Sadi türbeleri, Nasır el-Mülk Camii, Şah Çerağ, Eram Bahçesi; bir gün de Persepolis, Nakş-ı Rüstem ve Pasargad için ayrılır. Şehirler arasında gece otobüsü ya da tren kullanmak hem ucuzdur hem gün kazandırır. Vaktiniz varsa Tebriz-Kandovan, Kirman-Lut Çölü ya da Hazar kıyısı ayrı birer hafta programıdır.

Gündelik suç açısından İran gezginler için geleneksel olarak güvenli bir ülkedir; hırsızlık ve şiddet oranı düşüktür, halk yabancıya olağanüstü misafirperver davranır. Ancak Ağustos 2026 itibarıyla tablo tümüyle farklıdır: 2025'ten bu yana süren bölgesel askerî çatışma sürmekte, ülkedeki hedeflere hava saldırıları düzenlenmekte, hava sahası kapanmakta ve iletişim ile internet erişimi günlerce kesilebilmektedir. Türkiye dâhil birçok ülke turistik seyahatin ertelenmesini önermektedir. Bunun yanında kalıcı bir risk daha vardır: yabancıların ve çifte vatandaşların casusluk şüphesiyle keyfî olarak gözaltına alınması, İran'da bilinen bir uygulamadır ve konsolosluk erişimi çoğu zaman sağlanmaz. Askerî ve nükleer tesisleri fotoğraflamayın, protestolardan uzak durun, Afganistan ile Pakistan sınır bölgelerine ve Sistan-Beluçistan eyaletine gitmeyin. Bu rehberdeki bilgiler ülke normale döndüğünde geçerlidir; şu an için seyahati erteleyin.

Temkinli olun. Su arıtılıyor ama şebekenin durumu şehirden şehre değişiyor. Kısa seyahatlerde şişe suyu daha güvenli; küçük çocuklarda ve hassas mideler için önerilir.

Sağdan trafik.

Türk ehliyetinin yanında uluslararası sürücü belgesi gerekli.

Yasak. Alkol 1979 Devrimi'nden bu yana yasaktır: üretmek, satmak, bulundurmak ve içmek suçtur, cezası kırbaç ve hapistir. Otellerde, restoranlarda ve havalimanında satılmaz, duty free yoktur. Ülkeye alkol sokmayın, bavullar sınırda aranır. Tanınan Hristiyan, Yahudi ve Zerdüşt azınlıklar kendi cemaatleri içinde sınırlı tüketim hakkına sahiptir; bu istisna yabancıları kapsamaz. Kaçak içki gerçek bir tehlikedir — metanol zehirlenmesinden ölümler düzenli olarak haberlere yansır, kesinlikle uzak durun. Alkolün yerini çay, taze meyve suları ve alkolsüz bira almıştır.

Örtünme zorunlu. Kıyafet İran'da toplumsal beklenti değil yasadır ve yabancıları da kapsar. Kadınlar kamusal alanda saçlarını örten başörtüsü takmak, kalçayı kapatan uzun ve bol bir üst ile bilekleri örten pantolon giymek zorundadır; başörtüsü büyük şehirlerde gevşek takılır ama uçaktan indiğiniz andan itibaren gereklidir. Erkekler için şort yasaktır. Camilere ve türbelere girerken kadınlardan çador istenir, girişte verilir. 2022'den bu yana kıyafet kuralı toplumsal bir çatışma alanıdır; denetim dönemsel olarak sertleşir, kamera ve ihbarla ceza kesilir. Kuralı tartışmayın, uyum sağlayın.

Kısıtlı. Manzara, mimari, çarşı ve cami fotoğrafı serbesttir ve İran fotoğrafçı için olağanüstü zengindir. Sınırlar ise katıdır: askerî tesisler, kışlalar, kontrol noktaları, nükleer ve enerji tesisleri, havalimanları, limanlar, hükûmet binaları ve elçilikler kesinlikle çekilmez — bu yapıların yakınında telefonu kaldırmak bile casusluk şüphesiyle gözaltına yol açabilir. Protesto, polis müdahalesi ve saldırı sonrası hasar görüntülemek en riskli davranıştır. İnsan fotoğrafında izin isteyin. Dron kesinlikle getirmeyin; gümrükte alıkonur ve soruşturma açılır.

Suç sayılıyor. İran, eşcinselliğin dünyada en ağır biçimde cezalandırıldığı ülkelerden biridir: erkekler arası ilişki idam cezasına kadar giden yaptırımlara, kadınlar arası ilişki kırbaç ve hapse tabidir. Yasal tanınma, birliktelik ya da ayrımcılık koruması yoktur. Cinsiyet geçiş ameliyatı yasal ve devlet destekli olmakla birlikte, çoğu zaman eşcinsel bireyleri ameliyata yönlendiren bir baskı aracına dönüşür. Flört uygulamaları engellidir ve izlenir; telefonunuzda ilgili uygulama ve içerik bulundurmayın. Kimliğinizi hiçbir koşulda görünür kılmayın, konuyu kimseyle tartışmayın.

Çok ağır cezalar. İran uyuşturucu suçlarında dünyanın en sert ülkelerindendir ve her yıl bu suçlardan idam cezası infaz edilir; ülke Afganistan afyonunun ana geçiş güzergâhı üzerinde olduğu için sınır denetimi çok yoğundur. Bulundurma uzun hapis, taşımak ve ticaret idam anlamına gelebilir; miktarın azlığı savunma sayılmaz. Doğu sınırına yakın güzergâhlarda hiçbir koşulda başkasının paketini taşımayın. Reçeteli ilaçlarda da dikkatli olun: kodein içeren ağrı kesiciler ile bazı uyku ve psikiyatri ilaçları kontrollü maddedir, orijinal kutusunda ve İngilizce reçetesiyle taşıyın.

• Hamrah-e Aval — İran Telekomünikasyon Şirketi'ne bağlı ulusal operatördür ve abone sayısıyla açık ara birincidir. Kapsaması en geniş olanıdır; köyler, dağ yolları ve çöl güzergâhları dâhil sinyal bulabileceğiniz tek şebeke çoğu zaman budur. Turistler için en güvenli varsayılan seçimdir.
• Irancell — Güney Afrika kökenli MTN ile ortak kurulan ikinci büyük şebekedir; veri paketleri en ucuz olanlardır ve şehir içinde hızları yüksektir. Turist paketleri havalimanı standından alınır. Kırsalda ve dağlık kesimlerde kapsaması Hamrah-e Aval'in gerisinde kalır.
• Rightel — Ülkenin üçüncü şebekesidir ve 3G'yi İran'a ilk getiren operatör olarak bilinir. Büyük şehirlerde veri odaklı paketlerle rekabet eder, fiyatları düşüktür. Kapsaması iki büyük rakibine göre dardır, şehirlerarası yolculukta sinyal boşlukları yaşanır.

• Polis: 110 — Polis için 110 aranır; hat 24 saat açıktır ama operatörler ağırlıkla Farsça konuşur, mümkünse yanınızda tercüme edebilecek biri olsun. Büyük şehirlerde turistlere yönelik ayrı bir turizm polisi birimi vardır ve otelinizden yönlendirme isteyebilirsiniz. Hırsızlık, kayıp eşya ve trafik kazasında sigorta için tutanak isteyin.
• Ambulans: 115 — Ambulans için 115 aranır. Büyük şehirlerde sağlık hizmeti iyidir ve İran hekimliği bölgede güçlüdür; kırsalda ise donanım sınırlıdır. Kritik ayrıntı ödemedir: yaptırımlar nedeniyle Türkiye'den alınan seyahat sigortası İran'da çoğu zaman geçersizdir ve hastaneler peşin nakit ister. Yola çıkmadan poliçenizin İran'ı kapsayıp kapsamadığını yazılı olarak doğrulayın.
• İtfaiye: 125 — İtfaiye için 125 aranır. Eski kent dokularında, ahşap ve kerpiç yapıların yoğun olduğu Yezd ile Kaşan'ın tarihî mahallelerinde yangın riski yüksektir. Ayrıca deprem kuşağında bulunan bir ülkede olduğunuzu unutmayın: konakladığınız binanın çıkışlarını ilk gün öğrenin, kalabalık ve çok katlı eski yapılarda kalmaktan kaçının.
• Türkiye temsilciliği: +98 21 3595 1100 — T.C. Tahran Büyükelçiliği ülkede yerleşiktir: Ferdowsi Caddesi No 337, Tahran. E-posta [email protected]; ayrıca Tebriz, Urmiye ve Meşhed'de başkonsolosluklarımız bulunur ve bu şehirlere gidenler için ilk temas noktası oralardır. Nerede olursanız olun T.C. Dışişleri Bakanlığı Konsolosluk Çağrı Merkezi'ne +90 312 292 29 29 numarasından 7 gün 24 saat ücretsiz ulaşabilirsiniz; pasaport kaybı, gözaltı, kaza ve tahliye durumlarında ilk aranacak numaradır.

Ziyaret için en uygun dönem: Nisan–Mayıs, Eylül–Ekim.

Nakit ve Banka kartı yaygın olarak kabul ediliyor.