Irak

İki ayrı rejim vardır ve karıştırmak ciddi sonuç doğurur. Federal Irak'a — Bağdat, Babil, Kerbela, Necef, Musul, Basra — gidecek bordo pasaport sahipleri yola çıkmadan Irak temsilciliğinden ya da resmî e-vize portalından turistik vize almak zorundadır. Kürdistan Bölgesi ise ayrı işler: Habur/İbrahim Halil kapısında ve Erbil ile Süleymaniye havalimanlarında pasaporta ücretsiz giriş mührü vurulur, 15 gün kalma hakkı verir ve yalnızca Duhok, Erbil, Süleymaniye'de geçerlidir. Bu mühür Irak vizesi değildir; elinizde vize yokken bölge dışına geçerseniz yasadışı giriş sayılır, tutuklanır ve en az üç ay hapis istemiyle yargılanırsınız. Pasaportunuzun varışta altı ay geçerli olması gerekir.

Ülke tek parça değerlendirilemez. Kürdistan Bölgesi (Erbil, Süleymaniye, Duhok) yıllardır belirgin biçimde daha güvenlidir ve turizm fiilen burada mümkündür; buna karşılık bölgenin Türkiye ve İran sınırına yakın dağlık kesimlerinde askerî operasyon riski vardır. Bağdat ve güneydeki hac şehirleri rehberli ve planlı gezilebilir ama Anbar, Ninova, Salahaddin ve Kerkük gibi vilayetlerde durum kırılgandır. Ülke genelinde silahlı grupların varlığı, patlamamış mühimmat, kaçırılma riski ve ani gerilim tırmanışları sürmektedir. Yola çıkmadan T.C. Dışişleri Bakanlığı'nın güncel uyarısını okuyun, yerel rehberle gezin, gece yolculuğu yapmayın ve programınızı kimseyle paylaşmayın.

Yalnızca Kürdistan Bölgesi için 5-6 gün yeterlidir: Erbil'de kale, Kayseri Çarşısı ve müzeler için iki gün, ardından Rawanduz kanyonu ile Gali Ali Beg şelalesi, Amediye ve Lalış için birer gün, kapanışta Süleymaniye. Federal Irak'ı da kapsayan tam rota için 10-12 gün ayırın: Bağdat'ta üç gün (Ulusal Müze, Mutenebbi Caddesi, Kazımiye, Müstansıriye), günübirlik Ktesifon ve Samarra, sonra güneye inip Babil, Necef, Kerbela ve Nasıriye üzerinden Ur, oradan Basra ile bataklıklar. Aktarmalarda iç hat uçuşlarını kullanmak yorgunluğu belirgin biçimde azaltır.

Irak ezici biçimde nakit bir ülkedir. Kredi kartı yalnızca Bağdat ve Erbil'deki büyük otellerde, uluslararası zincirlerde ve havayolu ofislerinde geçer; çarşıda, taksilerde, lokantalarda ve müze girişlerinde POS cihazı yoktur. Bankamatikler şehir merkezlerinde vardır ama seyrektir, sık sık nakitsiz kalır ve yabancı kartı her zaman kabul etmez. Doğru yöntem, seyahatin tamamını karşılayacak parayı yeni tarihli, yırtıksız ve üzeri yazısız dolar banknotlarıyla taşımak, ihtiyaç oldukça resmî döviz bürolarında dinara bozdurmaktır. Resmî kur ile çarşı kuru arasında fark olduğunu unutmayın ve bozdurmadan önce günlük kuru sorun.

Mart-nisan ile ekim-kasım aylarını hedefleyin. Yaz aylarında iç kesimde gündüz sıcaklığı 45 derecenin üzerindedir, Basra'da 50 dereceyi aşar; arkeolojik alanlarda gölge olmadığı için öğlen saatlerinde gezmek fiilen imkânsızdır ve sıcak çarpması gerçek bir risktir. İlkbahar ve sonbaharda ovada 22-30 derece, geceler serindir. Kuzeydeki dağlarda kışın kar yağar ve geçitler kapanabilir, mart ise orada en güzel aydır. Nisan-haziran ile eylül-ekim arasında görülen toz fırtınaları günlerce sürebilir ve uçuşları aksatabilir; programınıza esneklik payı bırakın.

İçmeyin. Musluk suyu içmeye uygun değil. Şişe suyu kullanın, buzdan ve yıkanmış çiğ gıdadan kaçının.

Sağdan trafik.

Türk ehliyetinin yanında uluslararası sürücü belgesi gerekli.

Kısıtlı. Ülke genelinde alkolün ithali, üretimi ve satışı yasaklanmıştır; yasak 2016'da çıkarılmış, 2023'te resmî gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir ve para cezası öngörür. Uygulama ise bölgeye göre değişir: Kürdistan Bölgesi'nde alkol serbestçe satılır, Erbil ve Süleymaniye'de bar ve dükkân bulunur. Bağdat'ta Hristiyan işletmecilerin dükkânları yıllarca çalıştı ama baskınlarla kapatıldı; Necef, Kerbela gibi kutsal şehirlerde ve güneyin çoğunda alkol tümüyle yoktur. Kamusal alanda içmeyin, yanınızda taşımayın, ülkeye sokmaya kalkmayın.

Kapalı giyim beklenir. Yasal bir kıyafet zorunluluğu yoktur, örtünme yasayla dayatılmaz; ancak toplumsal beklenti güçlüdür ve buna uymak hem saygı hem güvenlik meselesidir. Erkekler için şort günlük hayatta kabul görmez, uzun pantolon giyin. Kadınlar için omuzları ve dizleri kapatan bol kesim giysiler doğru tercihtir; başörtüsü sokakta zorunlu değildir ama Kerbela, Necef ve Kazımiye gibi türbelerde ve camilerde şarttır, kadınlardan çoğu zaman abaya istenir ve girişte verilir. Kürdistan Bölgesi belirgin biçimde rahattır, güney vilayetler ise çok daha muhafazakârdır.

Kısıtlı. Manzara, mimari, çarşı ve arkeolojik alan fotoğrafı serbesttir ve Irak fotoğrafçı için son derece zengindir. Sınırlar ise nettir: askerî tesisler, kontrol noktaları, polis ve ordu araçları, petrol tesisleri, havalimanları, köprüler, hükûmet binaları ve Yeşil Bölge kesinlikle çekilmez; buralarda telefonu kaldırmak gözaltına yol açabilir. Türbelerin içinde ve bazı müzelerde çekim izne tabidir, girişte sorun. İnsan fotoğrafı çekmeden önce mutlaka izin isteyin — kadınlara ve çocuklara habersiz objektif çevirmek ciddi tepki çeker.

Suç sayılıyor. Irak, 2024'te kabul edilen yasayla eşcinsel ilişkiyi açıkça suç hâline getirmiştir; öngörülen cezalar uzun hapis cezalarına kadar uzanır, cinsiyet geçişi ve bunu "teşvik" saydığı fiiller de cezalandırılır. Yasal tanınma, birliktelik ya da ayrımcılık koruması yoktur. Yasadan bağımsız olarak toplumsal baskı ve silahlı grupların hedef alması gerçek bir risktir. LGBT+ gezginlerin ilişkilerini kamusal alanda görünür kılmaması, uygulama kullanmaması ve dijital izlerine dikkat etmesi gerekir; telefonlar kontrol noktalarında incelenebilir.

Çok ağır cezalar. Uyuşturucu suçlarında Irak yasaları çok serttir: bulundurma uzun hapis cezası, ticaret ise müebbet ve idama kadar giden yaptırımlar doğurur ve miktarın azlığı savunma sayılmaz. Ülke son yıllarda kaptagon ve metamfetamin kaçakçılığının ana geçiş güzergâhlarından biri hâline geldiği için sınır kapılarında, havalimanlarında ve şehirlerarası kontrol noktalarında arama yoğundur. Reçeteli ilaçlarınızı orijinal kutusunda ve doktor raporuyla taşıyın; hiçbir koşulda başkasının paketini ya da çantasını taşımayın.

• Zain — Kuveyt merkezli Zain grubunun Irak kolu, abone sayısıyla ülkenin en büyük şebekesidir. Kapsaması Bağdat, orta ve güney vilayetlerde en genişidir, ana karayollarında sinyal kesilmez. Havalimanı standından turist paketi alınabilir; kuzeyde Korek'in gerisinde kalır.
• Asiacell — Süleymaniye'de kurulan, sonra ülke geneline yayılan ikinci büyük şebekedir ve Katar'ın Ooredoo grubuna bağlıdır. Hem kuzeyde hem güneyde dengeli kapsaması vardır, veri paketleri rekabetçidir. Ülkenin tamamını dolaşacak bir rota için en güvenli tek hat seçimidir.
• Korek Telecom — Erbil merkezli üçüncü şebekedir ve gücü Kürdistan Bölgesi'ndedir; Duhok, Erbil, Süleymaniye ve dağ kasabalarında en iyi sinyali genelde bu hat verir. Federal Irak'ın güneyinde kapsaması zayıflar. Yalnızca kuzeyi gezecekseniz mantıklı seçimdir.

• Polis: 104 — Polis için 104 aranır; hat Arapça çalışır, Kürdistan Bölgesi'nde Kürtçe de konuşulur, İngilizce beklemeyin. Pratikte en hızlı yol otel resepsiyonundan ya da yanınızdaki yerel rehberden aracılık istemektir. Şehirlerde ve yollarda çok sayıda kontrol noktası vardır; pasaportunuzu ve varsa vize/giriş mührünüzü her zaman üzerinizde taşıyın.
• Ambulans: 122 — Ambulans için 122 aranır. Ambulans ağı büyük şehirlerde çalışır ama trafik ve kontrol noktaları nedeniyle ulaşım gecikebilir; ciddi bir durumda otelin özel hastaneye araç ayarlaması çoğu zaman daha hızlıdır. Devlet hastanelerinin donanımı sınırlıdır, özel hastaneler peşin ödeme ister; Irak'ı kapsayan bir seyahat sağlık sigortası şarttır.
• İtfaiye: 115 — İtfaiye için 115 aranır. Yangın riski, elektrik kesintileri yüzünden her binada çalışan jeneratörler ve gelişigüzel çekilmiş kablolar nedeniyle beklenenden yüksektir; kalabalık çarşılarda ve eski kent dokusunda çıkış yolları dardır. Konakladığınız binanın yangın çıkışını ilk gün öğrenin, jeneratör odasının bitişiğindeki odalarda kalmayın.
• Türkiye temsilciliği: +964 790 190 9406 — T.C. Bağdat Büyükelçiliği Uluslararası Bölge'de (Yeşil Bölge) Kerrade Meryem'de yerleşiktir; e-posta [email protected]. Ayrıca Erbil, Musul ve Basra'da başkonsolosluklarımız bulunur ve o bölgelere gidenler için ilk temas noktası oralardır. Nerede olursanız olun T.C. Dışişleri Bakanlığı Konsolosluk Çağrı Merkezi'ne +90 312 292 29 29 numarasından 7 gün 24 saat ücretsiz ulaşabilirsiniz; pasaport kaybı, gözaltı, kaza ve tahliye gibi durumlarda aranacak numara budur. Yola çıkmadan Konsolosluk Kayıt Sistemi'ne kaydolun.

Ziyaret için en uygun dönem: Mart–Nisan, Ekim–Kasım.

Nakit, Kredi kartı ve Banka kartı yaygın olarak kabul ediliyor.