Pakistan

Evet, umuma mahsus pasaport sahibi Türk vatandaşlarının önceden elektronik vize alması gerekir. Başvuru visa.nadra.gov.pk adresinden tamamen çevrimiçi yapılır, konsolosluğa gitmeye gerek yoktur; pasaport taraması, biyometrik fotoğraf, dönüş bileti, otel rezervasyonu ve banka hesap özeti istenir. Turistik başvurularda ülkedeki lisanslı bir tur şirketinden alınan davetiye onayı hızlandırır. Sonuç genellikle bir-iki hafta içinde çıkar, bu yüzden bileti onay geldikten sonra alın. Diplomatik, hizmet ve hususi pasaport sahipleri 180 günde 90 güne kadar vizeden muaftır. Vizeye ek olarak bazı bölgeler için ayrıca izin belgesi (NOC) gerektiğini unutmayın.

Ülkenin tamamı aynı değildir. Turistlerin gittiği bölgeler, yani İslamabad, Lahor, Karakurum Otoyolu hattı, Hunza, Gilgit ve Skardu, son yıllarda büyük ölçüde sorunsuz gezilmektedir ve yerel halkın yabancıya tutumu çok misafirperverdir. Buna karşılık Belucistan eyaleti ile Hayber Pahtunhva'nın Afganistan sınırına yakın kesimleri için terör ve adam kaçırma nedeniyle "seyahat etmeyin" düzeyinde uyarı vardır; Azad Keşmir'de ateşkes hattı çevresi de risklidir. Şehirlerarası gece karayolu yolculuğundan kaçının, mümkünse uçun. Kalabalık pazar, dinî tören ve siyasi gösteri alanlarından uzak durun, kuzeye çıkarken kontrol noktalarında kaydınızı yaptırın.

On dört gün ülkeyi dengeli görmek için iyi bir süredir. Yaygın kurgu şudur: iki gün İslamabad ve çevresi (Faysal Camii, Margalla Tepeleri, Taksila antik kenti), üç gün Lahor (Badshahi Camii, Lahor Kalesi, Vezir Han Camii, surlu şehir, Şalimar Bahçeleri), ardından uçakla ya da Karakurum Otoyolu üzerinden kuzeye geçip altı-yedi gün Hunza ve Skardu (Karimabad, Baltit ve Altit kaleleri, Attabad Gölü, Passu Konileri, Hunjerab Geçidi, Kachura gölleri). Yalnızca dağ isteyenler için on gün kuzeyde kalmak da mantıklıdır. Skardu ve Gilgit uçuşları hava koşullarına bağlı olduğu için programa mutlaka bir-iki yedek gün ekleyin.

Pakistan gezginler için ucuz bir ülkedir; rupinin değer kaybı yabancının alım gücünü yükseltmiştir. Yemek, şehir içi ulaşım ve orta sınıf konaklama Türkiye'nin belirgin biçimde altındadır: yerel bir lokantada karın doyurmak birkaç yüz rupiyi geçmez, riksa yolculukları çok ucuzdur. Bütçeyi belirleyen iki kalem iç hat uçuşları ile kuzeyde şoförlü araç kiralamaktır; ikincisi günlük olarak fiyatlanır ve grup hâlinde bölüşünce makul olur. Kuzeyde bankamatik bulmak zor olduğundan yeterli nakdi şehirde çekin. Kart kabulü otellerde ve zincir işletmelerde vardır, geri kalan her yerde nakit gerekir.

Yalnız seyahat eden kadın sayısı son yıllarda arttı ve deneyimler genellikle olumludur, ama hazırlık gerektirir. Kıyafette kapalı ve bol kesim tercih edin; şalvar kamiz hem uygun hem rahattır, yanınızda bir eşarp taşıyın. Kamusal alanda uzun süren bakışlar ve fotoğraf çekme talepleri olağandır, kibar ama net bir "hayır" işe yarar. Şehir içinde Careem ya da Uber kullanın, gece tek başına yürümeyin, otobüslerde ve trenlerde kadınlara ayrılmış bölümleri tercih edin. Hunza ve Gilgit-Baltistan, kadınların gündelik hayatta görünür olduğu ve yalnız gezginin en rahat ettiği bölgelerdir; kırsal Belucistan ve Hayber Pahtunhva ise belirgin biçimde daha kapalıdır.

İçmeyin. Musluk suyu içmeye uygun değil. Şişe suyu kullanın, buzdan ve yıkanmış çiğ gıdadan kaçının.

Soldan trafik.

Türk ehliyetinin yanında uluslararası sürücü belgesi gerekli.

Kısıtlı. Alkol Müslümanlara yasaktır ve halka açık satışı yoktur; restoranlarda, kafelerde ve marketlerde bulamazsınız. Gayrimüslim yabancılar yasal olarak içebilir ama tek yol resmî kanaldır: büyük şehirlerdeki bazı beş yıldızlı oteller, izin belgesi doldurmanız karşılığında oda servisiyle sınırlı miktarda satar; ülkedeki eski bira fabrikası Murree Brewery'nin ürünleri de aynı sistemle satılır. Kamusal alanda içmek, sarhoş görünmek ve alkol taşımak suçtur, gümrükten alkol sokmayın. Ramazan ayında kurallar iyice sıkılaşır. Pratik özet: Pakistan'ı alkolsüz bir ülke kabul edip planlayın.

Kapalı giyim beklenir. Yasal bir zorunluluk yoktur ama toplumsal beklenti nettir. Erkekler için uzun pantolon standarttır, şort yalnızca otel ve dağ kamplarında görülür. Kadınlar için omuzları ve kolları kapatan bol kesim bir üst ile uzun pantolon beklenir; yerel kıyafet şalvar kamiz hem serin hem pratiktir, çarşılarda ucuza dikilir ve yabancı kadınların çoğu ilk günden sonra ona geçer. Başörtüsü sokakta zorunlu değildir, camiye girerken ve muhafazakâr kırsalda gerekir; hafif bir eşarp bulundurun. Kuzeydeki turistik vadilerde beklentiler gevşer, Belucistan ve kırsal Hayber Pahtunhva'da sıkılaşır.

Kısıtlı. Manzara, çarşı, cami avlusu ve tarihî yapı fotoğrafı serbesttir; insanlar çoğu zaman kendileri fotoğraf çekilmek ister. Buna karşılık güvenlik konuları katıdır: askerî tesisler, kontrol noktaları, köprüler, barajlar, havalimanı ve sınır bölgeleri çekilmez, telefonu kaldırmanız bile sorun yaratır. Kadınların izinsiz fotoğrafını çekmek ciddi saygısızlıktır; önce sorun, hayır derlerse ısrar etmeyin. Dron uçurmak izne bağlıdır ve yabancılar için pratikte imkânsızdır, sınır bölgelerinde tamamen yasaktır; dronu bavula koymayın. Dinî törenlerde çekmeden önce mutlaka sorun.

Suç sayılıyor. Aynı cinsiyetten kişiler arasındaki ilişki, sömürge döneminden kalan ceza kanununun 377. maddesi uyarınca suçtur ve ağır hapis cezası öngörülür. Kovuşturma seyrek olsa da yasa caydırıcı biçimde kullanılır, toplumsal baskı güçlüdür. Buna karşılık ülke 2018'de trans bireylerin kimlik hakkını tanıyan yasayı çıkaran ilk ülkelerden biri oldu; hukukî tablo çelişkilidir. Ziyaretçi için sonuç açıktır: kamusal alanda hiçbir cinsiyetten çift yakınlık göstermez. Aynı cinsiyetten iki erkeğin arkadaşça kol kola yürümesi ise ülkede olağandır ve başka anlam taşımaz.

Çok ağır cezalar. Uyuşturucu suçlarında Pakistan dünyanın en sert ülkelerinden biridir. Bulundurmak, kullanmak, satmak ve ülkeye sokmak ağır hapisle cezalandırılır; büyük miktarda kaçakçılıkta müebbet ve idam cezası öngörülmüştür. Afganistan sınırının yakınlığı nedeniyle esrar ve afyon türevleri bazı bölgelerde kolay bulunur, hoş görülüyormuş gibi görünebilir; kanmayın, yabancılar için sonuç değişmez. Kontrol noktalarında arama sıkıdır, bavulunuzu kimseye emanet etmeyin. Reçeteli ilaçlarınızı orijinal kutusunda ve İngilizce reçetesiyle taşıyın.

• Jazz — Ülkenin en büyük operatörüdür ve abone sayısında açık ara öndedir. Kapsaması Pencap, Sind ve ana yollar boyunca en geniş olanıdır, kırsalda da çoğu zaman çeken şebekedir. JazzCash mobil cüzdanıyla birlikte gelir ama o hizmet yalnızca yerel kimlikle açılır. Bayi ağı her şehirde bulunur.
• Zong — China Mobile'ın Pakistan şirketidir ve veri tarafında en güçlü seçenek sayılır; şehirlerde hız ve paket fiyatı bakımından öne çıkar. Karakurum Otoyolu üzerinde Çin yatırımları nedeniyle kuzeyde diğer büyük operatörlerden biraz daha iyi çeker. Turist paketleri yaygındır.
• Telenor — Uzun yıllar ülkenin en yaygın ikinci şebekesi oldu; Norveçli Telenor'un Pakistan operasyonu PTCL'ye devredildiği için Ufone ile birleşme sürecindedir ve marka geçişi sürmektedir. Kırsal kapsaması iyidir, kuzeydeki vadilerde ise sınırlı kalır.
• Ufone — Devlet ortaklı PTCL'nin mobil markasıdır. Kapsaması büyük şehirlerde yeterli, kırsalda dalgalıdır; fiyatları rekabetçidir. Telenor Pakistan'ın devralınmasıyla birlikte abone tabanı büyümüştür. Turistler arasında ilk tercih olmasa da ikinci hat olarak işe yarar.
• SCOM — Ordu bağlantılı Special Communications Organization'ın markasıdır ve yalnızca Gilgit-Baltistan ile Azad Cammu Keşmir'de çalışır. Bu bölgelerde diğer operatörlerin çekmediği yerlerde çeken tek şebekedir; Hunza, Skardu ve yayla yollarında dağa çıkacaksanız yerel bir SCOM hattı en pratik çözümdür.

• Polis: 15 — Ülke genelinde geçerli polis acil hattıdır. Büyük şehirlerde İngilizce bilen görevliye ulaşmak mümkündür, kırsalda genellikle Urduca konuşulur. Turistik bölgelerde ayrıca turizm polisi birimleri vardır ve kuzeye giden yabancılar kontrol noktalarında kayda alınır. Kayıp ve hırsızlık bildirimini aynı gün karakolda tutanağa bağlatın; sigorta için bu belge gerekir.
• Ambulans: 1122 — Rescue 1122 acil servisi Pencap, Hayber Pahtunhva ve birçok bölgede ambulans, kurtarma ve itfaiye çağrılarını tek numaradan karşılar. Sind'de ve dağlık bölgelerde kapsama zayıftır; orada Edhi Vakfı'nın 115 numaralı ücretsiz ambulans hattı ülkenin fiilî acil ağıdır ve çok daha hızlı ulaşır. Özel hastaneler büyük şehirlerde iyi düzeydedir ve peşin ödeme ister.
• İtfaiye: 16 — İtfaiye çağrıları için kullanılan numaradır; Rescue 1122'nin çalıştığı eyaletlerde o hat da yangına yönlendirir. Şehirlerde dar sokaklar ve park sorunu nedeniyle müdahale gecikebilir, çarşılarda yangın riski yüksektir. Kaldığınız otelde yangın çıkışını ve merdiveni bir kez kontrol edin, üst katlarda kalmayı tercih ediyorsanız bu daha da önemlidir.
• Yol yardım: 130 — Ulusal Otoyol ve Motorway Polisi'nin hattıdır; M-1, M-2 gibi paralı otoyollarda kaza, arıza ve yol yardımı çağrılarına bakar ve bu ekipler ülkenin en düzenli çalışan birimlerinden sayılır. Otoyol dışındaki devlet karayollarında hizmet çok daha sınırlıdır. Kuzeye çıkacaksanız şoförlü araç kiralamak yaygın ve makul bir çözümdür.
• Türkiye temsilciliği: +92 51 831 98 00 — T.C. İslamabad Büyükelçiliği (Street 1, Diplomatic Enclave, G-5, 44000 İslamabad) Pakistan'daki temsilciliğimizdir; Karaçi'de ayrıca Başkonsolosluğumuz bulunur. Nerede olursanız olun T.C. Dışişleri Bakanlığı Konsolosluk Çağrı Merkezi'ne +90 312 292 29 29 numarasından 7 gün 24 saat ücretsiz ulaşabilirsiniz; pasaport kaybı, gözaltı, kaza ve hastaneye kaldırılma gibi durumlarda ilk aranacak numaralardan biridir.

Ziyaret için en uygun dönem: Mart–Mayıs, Eylül–Kasım.

Nakit, Kredi kartı, Banka kartı, Temassız (NFC) ve Mobil cüzdan yaygın olarak kabul ediliyor.