Bolivya

Hayır. Türk vatandaşları turistik amaçla 90 güne kadar vizesiz girer; muafiyet umuma mahsus (bordo) pasaportu da kapsar ve iki ülke arasında karşılıklıdır. Girişte pasaportun en az 6 ay geçerli olması, gidiş-dönüş bileti ve konaklama bilgisi beklenir, damga vurulur. 90 gün bir takvim yılı içindeki toplam süredir; daha uzun kalacaksanız göçmenlik idaresine (Migración) başvurun, süre aşımında çıkışta günlük para cezası kesilir. Amazon bölgesine (Rurrenabaque, Madidi, Beni, Pando) geçecekseniz sarı humma aşısı kartı istenebilir, aşıyı en az on gün önceden yaptırın. Kurallar değişebildiği için seyahatten önce resmî kaynaktan teyit edin.

Evet, Bolivya'da en sık karşılaşılan sağlık sorunu budur ve hazırlıksız gidenlerin ilk günlerini mahveder. La Paz 3.640, El Alto 4.061, Potosí 4.090 metredir; Uyuni turu 4.900 metreye kadar çıkar. Belirtiler baş ağrısı, bulantı, uykusuzluk ve nefes darlığıdır. Korunmanın yolu basittir: ilk 24-48 saat ağır aktivite yapmayın, bol su için, ağır yemek ve alkolden uzak durun, mümkünse önce Santa Cruz ya da Cochabamba gibi alçak bir şehre inip kademeli yükselin. Yerel yöntem coca çayı (mate de coca) ve coca yaprağı çiğnemektir, ikisi de yasaldır ve işe yarar. Doktorunuza danışarak asetazolamid gibi bir ilaç yanınızda bulundurabilirsiniz. Belirtiler ağırlaşır, bilinç bulanır ya da nefes darlığı artarsa tek doğru çözüm hemen alçak rakıma inmektir.

İki farklı deneyim vardır ve mevsim seçiminiz hangisini göreceğinizi belirler. Aralık-mart arasında tuz gölünün üzerini ince bir su tabakası kaplar ve gökyüzünü yansıtan o ünlü ayna görüntüsü ortaya çıkar; mayıs-ekim arasında ise yüzey kuru, altıgen desenli sert beyaz bir düzlüktür ve rotaların tamamı açıktır. Uyuni kasabasına La Paz'dan gece otobüsüyle, uçakla ya da Oruro üzerinden trenle ulaşılır. Turlar üç seçenektir: bir günlük klasik tur (tuz gölü, Incahuasi kaktüs adası, tren mezarlığı), iki günlük tur ve en çok tavsiye edilen üç günlük Sud Lípez turu (Laguna Colorada, Laguna Verde, Árbol de Piedra, Sol de Mañana gayzerleri, isterseniz Şili'deki San Pedro de Atacama'da bitirme seçeneğiyle). Ucuz turlarda araç ve şoför kalitesi düşebiliyor; ruhsatlı ve yorumlanmış acente seçin, gece eksi sıcaklıklar için mont, bere, eldiven ve uyku tulumu alın.

Bolivya Güney Amerika'nın en ucuz ülkesidir; konaklama, ulaşım, yeme-içme ve turlar komşularına göre belirgin biçimde hesaplıdır. Buna karşılık para işleri son yıllarda gezginlerin en çok zorlandığı konu hâline gelmiştir: ülkede ciddi bir döviz darlığı yaşanmakta, ATM'ler sık sık boş kalmakta, yabancı kartlar her yerde çalışmamakta ve resmî kur ile serbest piyasa kuru arasında büyük fark oluşmaktadır. Pratik çözüm yanınızda yıpranmamış, yırtıksız ABD doları banknotu getirip yetkili döviz bürolarında bozdurmaktır. Şehir merkezlerindeki otel ve restoranlarda kart geçer ama kırsalda, pazarda, otobüs ve tur ödemelerinde nakit şarttır; küçük banknot bulundurun. Bahşiş zorunlu değildir, restoranda yüzde on yeterlidir.

Şiddet suçu turistleri nadiren hedef alır, ancak küçük suçlar ve dolandırıcılık yaygındır. En bilinen tuzak sahte polis numarasıdır: sivil giyimli birinin kimlik gösterip çantanızı ya da pasaportunuzu "kontrol etmek" istemesi durumunda kesinlikle kabul etmeyin, karakola gitmeyi önerin. Otobüs terminallerinde ve kalabalık pazarlarda yankesicilik olur; taksiyi sokaktan çevirmek yerine radyo taksi ya da uygulama kullanın. Ülkenin kendine özgü bir konusu daha vardır: yol kesme eylemleri (bloqueos). Sendikaların ve yerel toplulukların protesto amacıyla ana yolları günlerce kapatması olağandır ve uçuşunuzu kaçırabilir, gitmeden önce güncel duruma bakın ve programınıza esneklik bırakın. Şehirlerde gösterilerden uzak durun. Acil numaralar: polis 110, ambulans 118, itfaiye 119.

İçmeyin. Musluk suyu içmeye uygun değil. Şişe suyu kullanın, buzdan ve yıkanmış çiğ gıdadan kaçının.

Sağdan trafik.

Türk ehliyetinin yanında uluslararası sürücü belgesi gerekli.

Serbest. Alkol serbesttir; market, restoran ve barlarda kolayca bulunur, yasal yaş 18'dir. Ülkenin kendi içkisi üzüm damıtığı singani'dir ve zencefilli gazozla karıştırılıp chuflay adıyla içilir; Tarija yüksek rakımlı bağlarıyla şarap üretir, mısırdan yapılan chicha ise Cochabamba çevresinde yaygındır. İki noktaya dikkat edin: seçim günlerinden önce ülke genelinde iki güne varan alkol satış yasağı (ley seca) uygulanır ve otellerde de geçerlidir; ayrıca yüksek irtifada alkolün etkisi belirgin biçimde artar, La Paz'a varışın ilk günü içmemek en iyisidir.

Serbest. Kıyafet konusunda bir kısıtlama yoktur; şehirlerde günlük Batı giyimi olağandır ve kimseden örtünme beklenmez. Asıl mesele görgü değil iklimdir: altiplano'da güneş çok serttir ama gölge buz gibidir, gün içinde sıcaklık on beş derece oynar, bu yüzden kat kat giyinmek tek doğru yöntemdir. Şapka, güneş gözlüğü, yüksek faktörlü koruyucu ve dudak kremi şarttır. Kiliselere girerken omuz ve dizleri örtün. Pazarlarda satılan alpaka kazak ve poncho gerçekten işe yarar; Uyuni ile Sud Lípez turlarına mont, bere, eldiven ve termal içlik alın.

Kısıtlı. Manzara, tuz gölü, sömürge mimarisi ve arkeolojik alan fotoğrafı serbesttir. Sınır insanlardadır: geleneksel giyimli kadınların (cholitas) izinsiz çekilmesi ciddi tepki görür, önce sormak ve çoğu zaman küçük bir ücret ödemek gerekir. Askerî tesisler, polis, göçmenlik noktaları, coca tarlaları ve gösteriler kesinlikle çekilmemelidir; Potosí maden turlarında ve bazı müzelerde ayrı izin ya da ücret istenir. Dron kullanımı milli parklarda ve arkeolojik alanlarda izne tabidir. Ritüel ve cenaze törenlerinde makineyi indirin.

Yasal ama tanınmıyor. Hemcins ilişki Bolivya'da suç değildir ve 2010 tarihli ayrımcılıkla mücadele yasası cinsel yönelimi açıkça koruma altına alır. Buna karşılık 2009 anayasası evliliği kadın ile erkek arasında tanımlar; eşcinsel evlilik yasal değildir, 2020'deki mahkeme kararından sonra çiftler yalnızca "serbest birliktelik" kaydı yaptırabilmektedir. La Paz ve Santa Cruz'da görünür bir topluluk ile onur yürüyüşü vardır, oteller sorun çıkarmaz; kırsalda tutum belirgin biçimde muhafazakârdır, kamusal alanda yakınlıktan kaçınmak rahat ettirir.

Katı. Burada kritik bir ayrım vardır: coca yaprağı Bolivya'da yasaldır ve kültürün parçasıdır, pazarlarda açıkça satılır, çiğnenir ve yükseklik hastalığına karşı mate de coca olarak içilir. Ancak yaprağı ülke dışına çıkarmak yasaktır ve komşu ülkelerin çoğunda da suçtur, valizinizde taşımayın. Kokain ve türevlerinde 1008 sayılı yasa çok serttir; üretim ve kaçakçılıkta on beş yılı aşan hapis cezaları verilir, tutukluluk uzun ve cezaevi koşulları ağırdır. Turistlere yapılan teklifler çoğu zaman tuzaktır.

• Polis: 110 — Ulusal polisin imdat numarasıdır; suç, kayıp eşya, kaza ve güvenlik olaylarında aranır. Bolivya'da ortak numara 112 çalışmaz, doğrudan 110 aranmalıdır. Operatörler genelde yalnızca İspanyolca konuşur; adresi mahalle ve sokak adıyla verecek biçimde hazırlanın.
• Ambulans: 118 — Acil sağlık hattıdır ve kaza, kalp krizi ile ciddi yükseklik hastalığı vakalarında aranır. Şehir dışında ambulansın ulaşması uzun sürebilir; yüksek irtifada bilinç bulanıklığı ya da nefes darlığı varsa beklemeden alçak rakıma inmek en doğru ilk müdahaledir.
• İtfaiye: 119 — Bomberos hattıdır; yangın, trafik kazasında sıkışma ve kurtarma çağrıları bu numaraya düşer. Dağ ve mağara kazalarında arama-kurtarmayı da bu birim koordine eder, Yungas ile Uyuni rotalarında müdahale süresi saatleri bulabilir.
• Turizm polisi: 800 14 0081 — Ülke genelinden ücretsiz aranan turizm polisi hattıdır (Policía Turística); La Paz, Copacabana, Sucre, Potosí ve Uyuni'de ayrı büroları vardır. Hırsızlık, sahte tur acentesi ve taksi dolandırıcılığında sigorta için gereken resmî tutanağı bu birim düzenler.
• Türkiye temsilciliği: +591 2 215 4192 — T.C. La Paz Büyükelçiliği (Calle 8 de Calacoto No. 8255, Calacoto, La Paz). Mesai dışı acil hat: +591 7 720 3007; e-posta [email protected]. Nerede olursanız olun T.C. Dışişleri Bakanlığı Konsolosluk Çağrı Merkezi'ne +90 312 292 29 29 numarasından 7 gün 24 saat ücretsiz ulaşabilirsiniz; pasaport kaybı, gözaltı, trafik kazası, hastaneye kaldırılma ve ölüm gibi durumlarda ilk aranacak numaralardan biridir ve sizi ülkedeki temsilciliğe yönlendirir.

Ziyaret için en uygun dönem: Mayıs–Ekim.

Nakit, Kredi kartı, Banka kartı ve QR ödeme yaygın olarak kabul ediliyor.