Balıklı Meryem Ana Rum Manastırı
UNESCO Dünya MirasıZeytinburnu · İstanbul
Silivrikapı'nın yaklaşık yarım kilometre dışında, bin beş yüz yıldır ziyaret edilen bir Rum Ortodoks hac yeri. Kilisenin yanındaki yer altı ayazmasında balıkların yüzdüğü mermer havuz, avlusunda ise Karamanlıca kitabeli mezar taşları ve patrik lahitleri bulunur.
Balıklı Meryem Ana Rum Manastırı ziyaret bilgileri
- Ziyaret süresi
- 30 dk – 1 sa
- Engelli erişimi
- Kısmen
Balıklı Meryem Ana Rum Manastırı'na genel bakış
Balıklı Meryem Ana Rum Manastırı, kara surlarının dışında, Silivrikapı'nın güneybatısında kurulmuş bir Rum Ortodoks hac yeridir. Yunanca adı Zoodochos Pigi, yani Hayat Veren Pınar'dır; buradaki kutsal pınar bin beş yüz yıla yakın süredir ziyaret edilir ve manastır adını ondan alır.
Kaynaklar, pınarın üstündeki ilk büyük kiliseyi 559-560 yıllarında I. Justinianos'un yaptırdığını söyler. Daha geç bir efsane yapıyı I. Leon'a bağlar: henüz asker olan Leon kör bir adama pınarın suyuyla yardım eder ve aynı sesin müjdelediği gibi sonradan tahta çıkar.
On beşinci yüzyılda kilise yıkıldı, iki yüzyıl boyunca yalnızca pınar ayakta kaldı; hastalar yine de gelmeyi sürdürdü. 1727'de ayazmanın üstüne yapılan küçük şapel 1821'de yıkıldı. Bugünkü kilise 1833 tarihli bir fermanla inşa edilip 1835'te açıldı. 6-7 Eylül 1955 olaylarında manastır yakıldı, avludaki patrik lahitleri kırıldı; hasar sonradan onarıldı.
Balıklı Meryem Ana Rum Manastırı'nda ne görülür
Dış avlu, gezenlerin ilk şaşırdığı yerdir: zemin bütünüyle mermer mezar taşlarıyla döşelidir ve üstünde yürünür. Taşların kitabeleri Yunan harfleriyle yazılmış Türkçedir; Karamanlıca denen bu yazının günümüze ulaşan en büyük topluluğu buradadır. Kazınmış terazi, testi ve fırın kabartmaları gömülen kişinin mesleğini söyler.
İç avluda Rum Ortodoks patriklerinin kabirleri ile varlıklı Rum ailelerin süslü mermer lahitleri sıralanır; kapaklarda melek, çelenk ve çift başlı kartal kabartmaları vardır. Kilise sütunlarla ayrılmış üç neflidir, kuzeybatı köşesinde metal bir çan kulesi yükselir. İçeride yaldızlı ikonostasis, mermer vaaz kürsüsü ve piskopos tahtı bulunur.
Asıl ziyaret yeri ayazmadır. Kilisenin dışındaki yer altı kriptasına mermer korkuluklu bir merdivenle inilir; alttaki havuzda balıklar yüzer. Rivayete göre fethin yaşandığı gün pınarın başında balık kızartan bir keşiş, şehrin düştüğüne ancak balıklar canlanırsa inanacağını söylemiş, balıklar da suya atlamıştır. Semtin Türkçe adı buradan gelir.
Balıklı Meryem Ana Rum Manastırı'na ne zaman gitmeli?
Manastır gündüz saatlerinde gezilir; sabah geç saatler ile öğleden sonranın başı en sakin zamandır. İki gün burayı doldurur: Paskalya'dan sonraki cuma ile 14 Eylül. O günlerde ayazmaya girmek için sıra beklenir.
Gezi yarım saat ile bir saat sürer. Avlular açıkta olduğu için yağışlı havada mezar taşı döşemesi kayganlaşır. Aynı yürüyüşe surların Silivrikapı kesimi ile Merkez Efendi Külliyesi kolayca girer.
Balıklı Meryem Ana Rum Manastırı'na ulaşım
En yakın raylı durak T1 Kabataş-Bağcılar tramvayının Merkezefendi durağıdır; oradan güneye yaklaşık yedi yüz metre yürünür. Marmaray'ın Kazlıçeşme istasyonu bir kilometre kadar güneyde kalır. Balıklı Rum Hastanesi'nin önünden geçen otobüsler kapıya en yakın duraktır.
Giriş ücretsizdir, bilet ya da randevu gerekmez. Burası müze değil ibadet yeridir: omuz ve dizler kapalı olmalı, ayin sırasında sessiz kalınmalı, dua edenler ve mum yakanlar fotoğraflanmamalıdır. Ayazmaya inen merdiven dar ve dik, basamaklar ise nemden ötürü kaygandır.
Balıklı Meryem Ana Rum Manastırı nerede?
Manastır, tarihi yarımadanın batısında, kara surlarının dışında, Silivrikapı'nın yaklaşık yarım kilometre güneybatısında durur. Zeytinburnu'nun Seyitnizam Mahallesi'nde, halkın Balıklı dediği semttedir. Çevresini yüksek duvarlarla ayrılmış Rum ve Ermeni mezarlıkları sarar; güneyinde Balıklı Rum Hastanesi vardır.
Balıklı Meryem Ana Rum Manastırı hakkında sıkça sorulan sorular
Balıklı Meryem Ana Rum Manastırı'na giriş ücretli mi?
Hayır, manastır ibadete ve ziyarete açıktır; kilise, avlular ve ayazma için ücret alınmaz, bilet ya da randevu gerekmez. Yayımlanmış bir ziyaret çizelgesi yoktur, kapı gündüz saatlerinde açıktır. Ayazmadaki mum ve şişe için kutuya bağış bırakılır, bu bir giriş ücreti değildir.
Buraya neden Balıklı deniyor?
Ayazmanın havuzunda yüzen balıklardan. Efsaneye göre fethin yaşandığı gün pınarın başında balık kızartan bir keşiş, şehrin düştüğüne ancak balıklar canlanırsa inanacağını söylemiş, balıklar da suya atlamıştır. Kaynaklar bunun geç bir anlatı olduğunu yazar, ama semtin adı buradan gelir.
Avludaki mezar taşlarının üstüne basmak sorun mu?
Hayır, dış avlunun zemini zaten mezar taşlarıyla döşelidir ve ziyaretçiler onların üstünden geçer. Taşların çoğu on dokuzuncu yüzyıldan kalmadır; kitabeleri Yunan harfleriyle Türkçe yazılmıştır, buna Karamanlıca denir. Kabartmalar gömülen kişinin mesleğini gösterir.
Bugünkü kilise kaç yılında yapıldı?
1833 tarihli bir fermanla yeniden inşasına izin verildi ve kilise 1835'te açıldı. Öncesinde yapı yüzyıllarca yıkık kalmış, yalnızca pınar ziyaret edilmişti. 6-7 Eylül 1955 olaylarında yakılan kilise ile kırılan patrik lahitleri sonradan onarıldı.
Manastırda kimler gömülü?
İç avluda Rum Ortodoks patriklerinin kabirleri ile İstanbul'un varlıklı Rum ailelerinin mermer lahitleri bulunur. Dış avlunun zemini de mezar taşlarıyla döşelidir. Manastırın çevresini ayrıca yüksek duvarlarla ayrılmış biri Rum biri Ermeni iki büyük mezarlık sarar.
Balıklı Meryem Ana Rum Manastırı gezisi ne kadar sürer?
Ziyaret genellikle 30 dakika – 1 saat sürer.
Balıklı Meryem Ana Rum Manastırı engelli erişimine uygun mu?
Kısmen: alanın bir bölümü tekerlekli sandalyeyle gezilebiliyor. İki avlu da düz ve mermer döşelidir, tekerlekli sandalyeyle dolaşılabilir; kiliseye birkaç basamakla çıkılır. Ayazma bundan ayrıdır: yer altındadır ve oraya yalnızca dik bir merdivenle inilir. Rampa ya da asansör olduğunu söyleyen bir kaynak yok.
Zeytinburnu'nda gezilecek diğer yerler
Zeytinburnu rehberi
Bu rehber yolculuğunu planlamana yardımcı oldu mu?
Fikrin bizim için çok değerli. Rehberleri senin gibi gezginlerden gelen yanıtlarla her gün biraz daha iyi hale getiriyoruz.
Gözümüzden kaçan bir hata mı var?