Çengelköy
Üsküdar · İstanbul
Boğaz'ın Anadolu kıyısında, Beylerbeyi ile Kuleli arasında eski bir Rum köyü. Yaşlı bir çınarın gölgesindeki çay bahçesi, kırmızı Sadullah Paşa Yalısı, Vahdettin Köşkü, Aya Yorgi Kilisesi ve iskele çevresindeki fırınlarıyla Boğaz'ın en sevilen kahvaltı ve yürüyüş semtlerinden biri.
Çengelköy'e genel bakış
Çengelköy, Boğaz'ın Anadolu kıyısında, Beylerbeyi ile Kuleli arasında kurulmuş eski bir köydür. Bizans döneminde burada II. Justinus'un eşi Sophia için bir saray yaptırıldığı ve kıyının bu yüzden Sophianai diye anıldığı yazılır. Bugünkü adın kökeni belirsizdir: bir rivayet kıyıda bulunan eski gemi çapalarına, bir başkası buraya cami ve yalı yaptıran Çengeloğlu Tahir Paşa'ya bağlar.
Köy 1960'lara kadar çoğunlukla Rumların yaşadığı bir Boğaz köyüydü. Bostanlarında yetişen küçük salatalıklar bir zamanlar İstanbul'da Çengelköy hıyarı diye ünlenmişti. Bugün semt yoğun bir yerleşim alanıdır, ama iskele çevresindeki çarşı, fırınlar ve çay bahçeleri köy havasını korur.
Çengelköy'de ne görülür
Gezinin merkezi iskele meydanıdır. Hemen yanındaki Çınaraltı çay bahçesi, kıyıdaki yaşlı bir çınarın gölgesinde Boğaz'a ve köprüye bakan bir terastır; hafta sonu kahvaltısının ve simit çayın adresidir. Meydanın çevresinde balıkçılar, fırınlar ve kahvaltıcılar dizilir. Ana caddenin karşısında 19. yüzyıldan kalan Aya Yorgi Rum Ortodoks Kilisesi durur.
Kıyı yolunun güneyinde, kiremit kırmızısı cephesiyle Sadullah Paşa Yalısı Boğaz'da günümüze gelen en eski ahşap yalılardan biridir; içi gezilemez, en iyi vapurdan görülür. Semtin üstündeki sırtta soğan kubbeli kulesiyle Vahdettin Köşkü yükselir. Bugün Cumhurbaşkanlığı'na bağlı olduğu için ziyarete kapalıdır. İç sokaklarda ahşap evler ve Şeyh Nevruz Camii bulunur.
Çengelköy'e ne zaman gitmeli?
Nisan ile haziran, eylül ile ekim arası en keyifli dönemdir; çınarın altında oturmak için hava yeterince ılıktır ve Boğaz'da vapur yolculuğu da rahattır. Yazın akşamüstü saatleri serin ve kalabalıktır. Kışın çay bahçesinin kapalı salonları açık kalır ama kıyı rüzgârlı olur.
Hafta sonları kahvaltı saatlerinde iskele meydanı ve çay bahçesi çok kalabalıktır, masa bulmak için erken gelin. Sakin bir ziyaret için hafta içi sabahı ya da gün batımına yakın saatleri seçin.
Çengelköy'e ulaşım
Üsküdar'dan kıyı yolunu izleyerek Beykoz yönüne giden İETT otobüsleri Çengelköy iskelesinin önünde durur; yolculuk trafiğe göre 15-25 dakika sürer. Üsküdar'a Marmaray ve M5 metrosuyla, Eminönü, Karaköy ve Beşiktaş'tan vapurla gelinir.
Şehir Hatları'nın Kabataş ve İstinye hatlarındaki bazı vapurlar Çengelköy İskelesi'ne uğrar, ancak seferler seyrektir ve sisli günlerde iptal edilebilir; yola çıkmadan güncel tarifeye bakın. Hafta sonu kıyı yolunda park yeri bulmak zordur, toplu taşıma daha rahattır.
Çengelköy nerede?
Çengelköy, Boğaz'ın Anadolu yakasında, Üsküdar merkezinin yaklaşık dört kilometre kuzeyinde, kıyıdan iç kesimdeki sırtlara tırmanan bir semttir. Güneyinde Beylerbeyi ve 15 Temmuz Şehitler Köprüsü, kuzeyinde Kuleli ve Vaniköy bulunur; karşı kıyıda Ortaköy ile Kuruçeşme durur.
Çengelköy hakkında sıkça sorulan sorular
Çengelköy'e nasıl gidilir?
En kolay yol Üsküdar'a Marmaray, metro ya da vapurla gelip kıyı yolundan Beykoz yönüne giden İETT otobüslerine binmektir; otobüsler iskelenin önünde durur. Kabataş ve İstinye hatlarındaki bazı Şehir Hatları vapurları da Çengelköy İskelesi'ne uğrar, ancak seferler seyrektir.
Çengelköy'deki Çınaraltı çay bahçesi nerede?
Çınaraltı, Çengelköy İskelesi'nin hemen yanında, kıyıdaki yaşlı bir çınarın gölgesindedir. Terası Boğaz'a ve 15 Temmuz Şehitler Köprüsü'ne bakar; kapalı salonları kışın da açıktır. Hafta sonu kahvaltı saatlerinde çok kalabalık olduğu için erken gitmek gerekir.
Sadullah Paşa Yalısı gezilebilir mi?
Hayır, yalı özel mülktür ve içi ziyarete açık değildir. Kiremit kırmızısı cephesi en iyi Boğaz'daki vapurlardan ya da tekne turlarından görülür. 18. yüzyılın sonlarına tarihlenen yalı, Boğaz'da günümüze gelen en eski ve en iyi korunmuş ahşap yalılardan biri sayılır.
Vahdettin Köşkü ziyarete açık mı?
Hayır. Çengelköy'ün sırtındaki köşk, padişah olmadan önce Şehzade Vahdeddin'in kullandığı için bu adla anılır ve bugün Cumhurbaşkanlığı Çalışma Ofisi olarak kullanılır. Soğan kubbeli kulesi kıyıdan ve vapurdan görülebilir.
Çengelköy adı nereden geliyor?
Adın kökeni kesin değildir. Bir rivayete göre Fatih Sultan Mehmed kıyıda Bizans'tan kalma gemi çapaları, yani çengeller bulmuştur. Bir başka görüş adı, burada cami ve yalı yaptıran Osmanlı amirali Çengeloğlu Tahir Paşa'ya bağlar. Bizans'ta kıyı Sophianai diye anılırdı.
Üsküdar semtlerini keşfet
Üsküdar rehberi
Bu rehber yolculuğunu planlamana yardımcı oldu mu?
Fikrin bizim için çok değerli. Rehberleri senin gibi gezginlerden gelen yanıtlarla her gün biraz daha iyi hale getiriyoruz.
Gözümüzden kaçan bir hata mı var?