Kazakistan

Temkinli olun. Su arıtılıyor ama şebekenin durumu şehirden şehre değişiyor. Kısa seyahatlerde şişe suyu daha güvenli; küçük çocuklarda ve hassas mideler için önerilir.

Sağdan trafik.

Türk ehliyetinin yanında uluslararası sürücü belgesi gerekli.

Serbest. Alkol Kazakistan'da serbesttir; yasal içki yaşı 21'dir ve bu sınır Türkiye'dekinden yüksektir, market kasalarında kimlik sorulabilir. Marketlerde alkol satışı saatle sınırlıdır: genel kural, satışın sabah 12.00 ile akşam 23.00 arasında yapılabilmesidir ve bu saatlerin dışında market rafları kilitlenir; restoran ve barlar bu kısıtlamanın dışındadır. Ülkenin içki kültürü Sovyet mirasıyla şekillenmiştir, votka yaygındır, yerel biralar (Şımkentskoe, Karagandinskoe) ucuzdur ve son yıllarda Almatı'da güçlü bir şarap ve kokteyl sahnesi oluşmuştur. Göçebe mirastan gelen iki geleneksel içecek de vardır: kısrak sütünden yapılan hafif alkollü kımız ve deve sütünden şubat — ikisi de pazarlarda satılır, tadı ekşidir ve mideyi ilk seferde zorlayabilir. Sofrada kadeh kaldırma (tost) geleneği güçlüdür ve misafirden birkaç kelime beklenir. Trafikte alkol toleransı sıfırdır ve ceza ağırdır; araç kullanacaksanız hiç içmeyin.

Serbest. Kıyafet konusunda hiçbir yasal kısıtlama yoktur; Kazakistan laik bir ülkedir ve şehirlerde giyim tarzı Avrupa'dakinden farklı değildir, Almatı belirgin biçimde şık ve modaya düşkün bir şehirdir. Başörtüsü sokakta yaygın değildir, plaj ve otel havuzlarında mayo serbesttir. İki incelik vardır: camiye girerken kadınların başını örtmesi, kolların ve bacakların kapalı olması beklenir (Hazret Sultan Camii ve Hoca Ahmet Yesevi Türbesi'nde girişte örtü verilir), Ortodoks kiliselerinde de kadınlar başını örter ve erkekler şapkasını çıkarır. Asıl mesele kıyafet kuralları değil, iklimdir. Kazakistan sert karasal iklime sahiptir ve mevsimler arası fark uçtur: kışın Astana'da sıcaklık -30 derecenin altına iner, ciddi bir mont, termal içlik, atkı, bere, eldiven ve kaymaz tabanlı bot zorunludur — bunlar süs değil güvenlik meselesidir. Yazın bozkırda sıcaklık 35-40 dereceye çıkar ve güneş serttir. Dağ rotalarında hava gün içinde birkaç kez değişir; katmanlı giyinin, yağmurluk ve rüzgârlık bulundurun.

Kısıtlı. Manzara, şehir ve mimari fotoğrafı çekmek serbesttir; Çarın Kanyonu, Kolsai gölleri, Astana'nın modern yapıları ve Almatı sokakları hiçbir kısıtlama olmadan çekilebilir. Kısıtlamalar Sovyet döneminden kalma alışkanlıkların sürdüğü noktalarda toplanır: askerî tesisler, sınır bölgeleri, havalimanlarının kontrol alanları, hükümet binaları, bazı köprü ve tren istasyonları ile Baykonur Uzay Üssü çevresinde fotoğraf çekmek yasaktır ve görevliler bu konuda katıdır. Metro istasyonlarında da bazı şehirlerde izin gerekebilir. İnsan fotoğrafı çekerken, özellikle pazarlarda ve taşra köylerinde önce izin isteyin; Kazak misafirperverliği güçlüdür ve izin çoğunlukla verilir, hatta çay ikramına dönüşebilir. Dron uçurmak izne tabidir: turistik bölgelerde bile önceden izin alınması gerekir, sınır şeridine ve Baykonur çevresine dron sokmayın, izinsiz dron gümrükte el konabilir.

Yasal ama tanınmıyor. Kazakistan'da eşcinsel ilişki 1998'den beri suç değildir ve bu yönüyle ülke bölgedeki bazı komşularından ayrılır. Ancak yasal tanınma bununla sınırlıdır: eşcinsel evlilik ve birliktelik tanınmaz, cinsel yönelim ile cinsiyet kimliği ayrımcılığa karşı yasal koruma kapsamında değildir, evlat edinme hakkı yoktur ve trans bireyler için hukuki cinsiyet değişikliği ağır tıbbi koşullara bağlıdır. Toplumsal tutum ağırlıklı olarak muhafazakârdır; kamusal alanda açık davranışlar yadırganır ve taşrada tepki çekebilir. Almatı'da sınırlı sayıda LGBT+ dostu mekân ve görece daha rahat bir sosyal ortam vardır, Astana ve diğer şehirlerde bu görünürlük yoktur. Son yıllarda "LGBT propagandası" karşıtı yasa girişimleri gündeme gelmiştir; güncel duruma yola çıkmadan bakmak yerinde olur.

Katı. Kazakistan'da uyuşturucu bulundurmak, kullanmak ve satmak suçtur; kişisel kullanım için çok küçük miktarlarda bulundurma idari cezayla sonuçlanabilir ama miktar arttıkça doğrudan ceza davası ve uzun hapis cezası gündeme gelir, satış ve kaçakçılıkta ceza on yılları bulur. Esrarın hiçbir kullanımı yasal değildir — ülkenin güneyinde, Çu Vadisi'nde doğal olarak yetişen kenevir alanları bulunması bu durumu değiştirmez, aksine bölgede denetim çok sıkıdır. Kazakistan Afganistan kaynaklı uyuşturucunun Rusya'ya geçiş güzergâhı üzerindedir, bu yüzden havalimanı, tren ve kara sınırı denetimleri titizdir ve köpekli arama olağandır. Reçeteli ilaçlarınızı orijinal kutusunda ve doktor raporuyla taşıyın; kodein içeren ağrı kesiciler ve bazı psikiyatri ilaçları kontrollü madde sayılır. Hiçbir koşulda tanımadığınız kişinin verdiği paketi taşımayın.

Acil çağrı: 112 — Kazakistan'da tüm acil durumlar için tek numara 112'dir ve ülke genelinde çalışır; büyük şehirlerde İngilizce bilen operatör bulma şansı vardır ama taşrada iletişim Rusça ya da Kazakça yürür, bu yüzden çeviri uygulaması ve otelinizin telefon numarası işinize yarar. Ülke suç oranı bakımından bölgenin güvenli ülkelerinden sayılır; gezginlerin karşılaştığı olaylar ağırlıklı olarak küçük hırsızlık, taksi anlaşmazlığı ve dağda yaşanan kazalardır. Kazakistan'ın telefon kodu +7'dir, yani Rusya ile aynı kodu paylaşır; yurt dışından ararken numarayı +7 7xx biçiminde çevirin. Polis: 102 — Polise doğrudan 102'den ulaşılır. Kazakistan'da sokak suçu düşüktür ve Almatı ile Astana'da gece dolaşmak genellikle sorunsuzdur, ancak kalabalık pazarlarda (Almatı Yeşil Pazar, Astana Artyom Pazarı) ve metroda yankesicilik görülür. Turistlerin en sık yaşadığı sorun kayıt dışı taksilerdir: yolda el kaldırılan özel araçlar (yerel âdet olarak yaygındır) fahiş ücret isteyebilir — Yandex Go ya da inDrive uygulamalarını kullanın, ücret önceden belli olur. Pasaportunuzun aslını ya da noter onaylı kopyasını yanınızda taşımanız beklenir; polis kimlik sorabilir. Herhangi bir olayda sigorta için mutlaka tutanak tutturun. Ambulans: 103 — Ambulans 103'ten çağrılır. Sağlık altyapısı büyük şehirlerde iyidir; Almatı ve Astana'daki özel hastaneler ve uluslararası klinikler yeterli standarttadır, taşrada ise donanım sınırlıdır ve ciddi vakalar büyük şehre sevk edilir. Devlet hastanelerinde acil ilk müdahale ücretsizdir ama sonrasında yabancılar için tedavi ücretlidir; kapsamlı seyahat sağlık sigortası şart, poliçenin dağ yürüyüşü, kayak ve at binmeyi kapsadığından emin olun. Gezginler için iki tipik sağlık riski vardır: Almatı çevresindeki dağlarda ve ormanlık alanlarda ilkbahar-yaz döneminde kene kaynaklı ensefalit (kene ısırığına karşı uzun pantolon, kovucu ve akşam kontrolü), bir de yüksek rakım — Big Almaty Lake 2.500, Şımbulak zirvesi 3.200 metredir, hızlı çıkışta baş ağrısı ve nefes darlığı olağandır. İtfaiye: 101 — Yangın ve kurtarma çağrıları için 101 aranır; ülkedeki afet yönetimi Acil Durumlar Bakanlığı'na bağlıdır ve dağ kurtarma ekipleri de bu yapı içindedir. Kazakistan'da en ciddi doğal riskler deprem, çığ ve sel ile bozkır yangınlarıdır. Almatı aktif bir fay hattı üzerindedir ve 1887 ile 1911 depremleri şehri neredeyse tamamen yıkmıştır; bugünkü binalar depreme dayanıklı yapılmıştır ama küçük sarsıntılar olağandır. Kış ve ilkbaharda dağ vadilerinde çığ tehlikesi vardır, Medeu üzerindeki dev çığ ve sel bariyeri bu nedenle inşa edilmiştir. İlkbaharda kar erimesiyle dere taşkınları görülür. Yol yardım: 102 — Trafik kazaları da 102'den (polis) bildirilir; ayrıca 112 tüm birimleri yönlendirir. Kaza durumunda aracı yerinden oynatmayın, polis tutanağını bekleyin — bu belge olmadan sigorta ve kiralama işlemleri yürümez. Kazakistan'ın karayolu ağı çok uzundur ve kalitesi değişkendir: Almatı-Astana ile Almatı-Şımkent gibi ana koridorlar iyi durumdadır, taşra yolları ise bozuk ve işaretsiz olabilir, iki şehir arası 500-1.000 kilometreyi bulur. Kışın buzlanma, tipi ve yol kapanması olağandır; kar küreme ekipleri ana yolları açık tutar ama tali yollar günlerce kapanabilir. Bozkır ve çöl rotalarında (Mangistav, Altyn-Emel, Aral çevresi) telefon çekmez, yakıt istasyonları çok seyrektir — depoyu erken doldurun, yedek yakıt, su ve battaniye taşıyın, tek araçla girmeyin.

Ziyaret için en uygun dönem: Mayıs–Eylül.

Nakit, Kredi kartı, Banka kartı, Temassız (NFC), Mobil cüzdan ve QR ödeme yaygın olarak kabul ediliyor.